Een bedrijf dat vijf keer een Oscarnominatie binnenhaalt en telkens minder kaartjes verkoopt dan met de film ervoor, zou in elke andere sector al jaren de boeken neergelegd hebben. Laika Entertainment doet dat niet. De studio uit Hillsboro, Oregon, trotseert sinds Coraline (2009) elke boekhoudkundige logica, en het doet dat met een aanstekelijke koppigheid. Neem de nieuwe stop-motionfilm Wildwood (2026): zestien jaar in de maak, naar verluidt zowat honderd miljoen dollar, en een openingsweekend van ruim twaalf miljoen in Noord-Amerika. Beter dan voorspeld, maar ver van winst.
Het voor de hand liggende antwoord heet Phil Knight. De medeoprichter van Nike kocht in 1998 een aandeel in Will Vinton Studios, nam in 2002 de meerderheid over en hield het bedrijf, intussen herdoopt tot Laika, ruim twintig jaar op de been. Zijn vermogen schommelt rond de vijfentwintig miljard dollar. Dit jaar zakte dat met zo’n 5,3 miljard door de dalende Nike-koers, goed voor ongeveer drieënvijftig keer een Wildwood. Zo bekeken is een film die niet rendeert een afrondingsfout. Dat klinkt cynisch en dat is het ook een beetje, maar het verandert niets aan de uitkomst: Laika hoeft geen kwartaalcijfers te halen en krijgt de tijd die een film van dit formaat nodig heeft. Probeer dat maar eens te vragen aan een studio die op de beurs staat.
Nepotisme, zal iedereen roepen, en technisch gezien is dat ook zo. Travis Knight kwam binnen via een deur die zijn vader openhield en leidt het bedrijf sinds 2009. Maar Hollywood draait al decennia op familiegeld. Larry Ellison stond persoonlijk garant voor 40,4 miljard dollar zodat zoon David Warner Bros. Discovery kon inlijven, en wat levert dat op? Schaal en franchises. Wat levert het geld van de Knights op? Voor Wildwood bouwde hij een Pacific Northwest in miniatuur, met 728 boompjes van tien soorten die écht groeien. Dat vind ik een heel wat sympathieker rendement. Bovendien houdt Laika de teugels kort: het zette in 2014 de reclamedivisie buiten om zich op films te richten, zit meer dan 1.300 kilometer van Hollywood vandaan en laat een 400-tal mensen rustig aan poppen sleutelen. Knight beweert zelf dat zijn ploeg met minder meer op het scherm zet, en voor de eerste films klopt dat zonder meer.
Coraline haalde in 2009 75 miljoen dollar binnen in de Amerikaanse zalen en groeide uit tot cultfilm. De heruitgave van 2024 bracht wereldwijd meer dan 50 miljoen op en werd de best scorende release ooit voor distributeur Fathom. Ook de rest van de catalogus verzuurt niet. ParaNorman (2012) heeft zombies met een geweten, The Boxtrolls (2014) trolletjes die in kartonnen dozen wonen, en Kubo and the Two Strings (2016) laat origami vechten met een mooie ernst die je bij Pixar niet vaak ziet. Zulke films rijpen. Elke keer dat er eentje opnieuw in de zaal of op streaming opduikt, doet hij reclamewerk voor de volgende. De dure flop van vandaag is de uitverkochte nostalgieavond van 2035.
Zelfs Missing Link (2019) bevestigt dat. De film haalde in de Amerikaanse zalen maar 16,6 miljoen op, bij een budget van ongeveer honderd miljoen. Op papier een krater. Op het scherm een bijzonder charmante avonturenkomedie met een sasquatch die nog altijd tot de warmste figuren uit het hele Laika-oeuvre hoort, en die er beter uitziet dan veel computeranimatie dat dubbel zoveel kost. Dat Laika daarna zeven jaar de tijd kreeg om Wildwood af te werken, zegt iets over het vertrouwen dat het bedrijf geniet. Een studio die zo’n resultaat overleeft, leeft duidelijk niet van worp tot worp.
En dan is er het ambacht zelf, want je betaalt toch voor iets. In Wildwood zitten 233 poppen met honderdduizenden verwisselbare gezichtjes, 132 gebouwde decors en een slotgevecht van twaalf minuten met zo’n 3.000 handgemaakte figuurtjes over meer dan 400 shots. Een animator haalt op een goede dag een paar seconden film; reken zelf maar uit. Cinematograaf Caleb Deschanel, zesmaal genomineerd voor een Oscar, draaide twee jaar lang scènes door elkaar, zodat hij op maandag het begin belichtte en op dinsdag het einde. Volgens de recensies zie je zijn handschrift terug in licht en kadrering, en dat geloof ik graag: wie gewend is aan echte velden en echte zon, brengt vanzelf diepte mee in een bos van twintig centimeter hoge boompjes. Reken daarbij een perfecte score op Rotten Tomatoes en je begrijpt waarom het bedrijf nog niet aan opgeven denkt.
Mijn enige voorbehoud ligt bij de lengte. Wildwood duurt ruim twee uur, wat het de langste stop-motionfilm ooit maakt, en het is de eerste Laika-titel met een PG-13, onder meer vanwege het bloed. Wie een kind van acht meeneemt, houdt het misschien niet droog tot de aftiteling. Maar Laika deed dit met open ogen: volgens Knight mikt de film op een familiepubliek met een zekere smaak. Dat is een gok, en ik vind het net sympathiek dat niemand de gok in de montagekamer heeft weggeknipt om de ratingcommissie te plezieren. Andere studio’s moesten dit jaar trimmen om een PG te halen.
Wat Laika nog steviger maakt, is dat het zijn publiek zelf kweekt. Het studio hield de marketing van Wildwood in eigen handen en koos voor Fathom, een kleine distributeur die normaal evenementenbioscoop en heruitgaven brengt, in plaats van een groot studiohuis. De trailer haalde bijna negentig miljoen weergaven op YouTube. Knight levert zelf de persoonlijkheid: hij stelt zich voor als iemand op een bijeenkomst van anonieme verslaafden die toegeeft dat hij stop-motionfilms maakt, en over AI zei hij op een panel na een vertoning in het Academy Museum of Motion Pictures in Los Angeles “AI is NOT a tool” is, en hij sloot af met een krachtterm: “AI can go fuck itself”. Het publiek reageerde volgens Bloomberg met enthousiast applaus. Een handgemaakte film als daad van verzet: ik zou dat nooit in een marketingplan durven schrijven, en toch werkt het. Cinefielen die schrik hebben van algoritmen, kopen een kaartje met een goed geweten.
Dan is er nog wat Knight zelf bijdraagt. Bumblebee (2018) bracht meer dan het viervoud van zijn budget op. Zijn Masters of the Universe (2026) viel in de zalen tegen met 113 miljoen dollar op een budget van 170 miljoen, maar haalde bij Amazon MGM op Prime Video meer dan een miljard kijkminuten in de eerste week. Dat soort opdrachten bouwt geloofwaardigheid en contacten op, en het bewijst dat hij ook buiten het eigen terrein kan overleven. Hij regisseerde beide films trouwens gelijktijdig: overdag in Londen, ’s avonds de dailies van Wildwood vanuit Portland. Intussen breidt Laika uit met een live-actiondivisie onder Matt Levin, een serie naar Exit Party met Emma Stone en Dave McCary, en twee nieuwe animatiefilms, Piranesi en The Night Gardener, naar een idee van Bill Dubuque. Het studio zet dus niet alles op één poppenhoofd.
Is die afhankelijkheid van één familie gezond? Niet helemaal. Phil Knight is 88, en wat er daarna gebeurt, weet niemand. Het ontstaan van Laika is bovendien niet smetteloos: Will Vinton verloor zijn studio, dook met een rechtszaak de rechtbank in die de rechter afwees, en de documentaire Claydream (2021) zet vragen bij de gang van zaken. Travis Knight noemt de beschuldigingen onjuist en zegt dat het bedrijf zonder zijn vader gewoon verdwenen zou zijn. Over de waarheid kun je discussiëren, en dat mag. Maar ik geef toe dat het resultaat mij milder stemt dan het eigenlijk zou moeten: een hele gemeenschap stop-motionanimators kreeg een thuis, en dat thuis levert al twintig jaar films op waar niemand anders aan begint. Kunst kreeg altijd al geld van mensen die het zich konden permitteren; wat telt, is wat ze ermee doen. Knight koopt geen jacht, hij koopt tijd, lijm en 728 boompjes. Vijf Oscarnominaties zonder beeldje, ondertussen, en Wildwood is met zijn eerlijk verdiende scores de beste kans tot nu toe. Mocht de kassa het toch laten afweten, dan hou ik de heruitgave van 2035 alvast vrij in mijn agenda.

Ik had geen idee maar is nu wel een voorbeeld van nepotisme waar niemand iets op tegen kan hebben
Zalige animatiefilms, maar die ik misschien noodzakelijk in de cinema wil zien
Ik draag Nike en voel me er plots beter bij 😀
Die laatste film zal wel niet verlieslatend zijn op streaming.