Het slimste wat Mike Flanagan met The Exorcist kon doen, is de duivel de slaapkamer uitjagen. Veertig jaar lang draaide dit franchise rond een bezete tiener, een bezorgde ouder en een priester met een geloofscrisis. Zelfs William Friedkin kon die formule maar één keer écht doen werken, en The Exorcist: Believer (2023) bewees vooral hoe moeilijk kopiëren is. Flanagan kiest in de eerste trailer van The Exorcist: Martyrs (2027) resoluut een andere weg. Dat is gewaagd, en voorlopig vooral veelbelovend. Ik ben persoonlijk geen enorme Flanagan fan, ook al heb ik genoten van Doctor Sleep (2019), die ook al een nieuwe spin was op de Shining. Maar deze trailer ziet er verdomd goed uit.
Korte inhoud Dertien jaar geleden stopte de New Yorkse rechercheur Julie Miller (Scarlett Johansson) een satanische seriemoordenaar, Father Sunday. Ze zag hem daarna ook ter dood brengen. Nu duikt er een nieuwe dader op, die haar naam met het bloed van een misdienaar op de muur van een kerkcrypte schrijft. Samen met gevangenispastoor Father William (Chiwetel Ejiofor), die Sundays laatste biecht afnam, en de jonge collega Gina Restrepo (Sasha Calle) ontdekt ze een lijn die van H.H. Holmes tot de Zodiac loopt. Die lijn zou alles en iedereen die ze liefheeft kunnen besmetten.
De film zou al zo goed als afgewerkt zijn maar werd toch verschoven naar 12 maart 2027. Geruchten circuleren dat het toch niet helemaal een standalone film zou zijn, omdat naar verluidt het personage van Julie Miller de dochter zou zijn van Kinderman. Wie? Kinderman was de detective vertolkt door George C. Scott in The Excorcist III (1990) – en dus niet te verwarren met de terugkeer van Father Karras gespeeld door Jason Miller. Wa die dan niet dood op het einde van The Exorcist? Ja en neen, maar daarvoor moet je het derde deel zien waarin duidelijk wordt gemaakt dat de duivel het lichaam van Karras had overgenomen en hij werd opgenomen als Patient X. Duivels die gevangen zitten in een lichaam is een bekende trope die we onlangs ook al zagen in Lee Cronin’s The Mummy (2026).
De openingsscène toont een jongen die ondersteboven hangt, een bebloede ketting die uit de mond van het slachtoffer wordt gehaald, en een rechercheur die kil de feiten bijeenbrengt. Dat is geen horror die je met luide knallen overvalt. Het is een misdaadthriller die de duivel stilletjes binnenlaat. Flanagan haalt zijn referenties bij Se7en (1995) en The Silence of the Lambs (1991), en dat ziet en voelt je al in de trailer.
The Exorcist III moeten we misschien nog eens terugzien alvorens we deze film gaan zien in de bios. In dit onderschatte deel van de franchise zagen we een doodgewaande moordenaar nog altijd wonden toebrengt. Dat is een prima voorbeeld om te volgen; het blijft het enige vervolg waarin de oorspronkelijke schrijver, William Peter Blatty, zelf de pen vasthield. Het verschil zit in de schaal. Flanagan wil niet één boosaardige geest, maar een hele stamboom van moordenaars die door iets ouders aangestuurd zou worden. Dat is ambitieus, en het kan ook mislopen. Zodra je Zodiac, Holmes en de Night Stalker in één mythologie propt, balanceer je tussen sluwe pulp en cynische goedkoopte. De trailer geeft hier nog geen antwoord op.
Wat wel al overtuigt, is de keuze van het beeld. Flanagan zei zelf dat de misdaadtaferelen de katholieke iconografie opzettelijk uitspelen, en dat past. Een misdienaar in een crypte is meteen vertrouwd en toch verontrustend. Dat de killer zijn slachtoffers modelleert naar het lijden van heiligen, vraagt om een koele, bijna klinische regie. De trailer suggereert dat hij die toon aanhoudt, en dat is voor een man die graag in lange, verbale scènes vol emotie zwelgt een interessante tegenbeweging. Flanagan is een uitstekende acteursregisseur; of hij ook een goede thrillerregisseur is, moet de montage van de volledige film bewijzen.
Scarlett Johansson lijkt Miller te spelen met de ingehouden vermoeidheid van iemand die al te lang naar hetzelfde plafond kijkt. Met haar donkerbruine lange haren leek ze bij momenten op Elizabeth Olsen. In de paar fragmenten die we zien, doet ze het afgemeten en zonder poeha, en dat is precies wat deze rol nodig heeft. Een rechercheur die schreeuwt dat ze gelooft, is minder beangstigend dan eentje die zwijgt omdat ze het niet meer durft. De zin dat alle seriemoordenaars beweren bezeten te zijn, klinkt in haar mond als een verdediging die al enkele jaren bestaat. Chiwetel Ejiofor als pastoor met een geheim van de dodencel is het soort casting dat je gewoon gunt. Daarnaast kom je Diane Lane, Sasha Calle en John Leguizamo tegen, plus een flink deel van Flanagans vaste gezelschap, van Carla Gugino tot Kate Siegel. Vertrouwde gezichten zorgen hier voor comfort, maar ook voor een risico: wie te veel van de bekenden herkent, verliest soms de spanning van het onverwachte.
Het tempo is de grote onbekende. Flanagan werkt graag langzaam, met uitgesponnen dialogen, en een politiethriller verdraagt dat minder goed dan een spookhuis. Het scenario zal dus strak moeten blijven. De trailer toont genoeg lijkenhuisbeelden en verontrustende tableaus, maar nog weinig van wat de film emotioneel draagt. Ook de zoon van Miller, twaalf jaar oud, lijkt vooral hoop en doelwit tegelijk te zijn, en dat is een gevaarlijk cliché in dit genre.
Toch overheerst na de trailer het positieve gevoel. Flanagan lijkt eindelijk te begrijpen wat een Exorcist-film vandaag kan zijn: geen herhaling van een meesterwerk, maar een gesprek ermee. Als het scenario net zo scherp is als het beeld en Johansson haar ingehouden toon blijft aanhouden, kan dit het eerste vervolg zijn dat de duivel weer nieuwe woorden geeft. Ik zet alvast een kruisje in mijn agenda, al is het maar om niet achteraf te moeten biechten dat ik twijfels had.

Ben benieuwd, heeft inderdaad wat van die Silence of the Lambs vibe.
Exorcist III is een zalige film! Ik snap wel de tijdlijn niet als zij zogezegd de dochter is, maar bon.