Digger (2026) *** recensie

Tom Cruise sprong het voorbije decennium van gebouwen, vloog in straaljagers en deed klifsprongen met zijn moto. Nu duikt hij op, half kaal, dik en onherkenbaar, in een zwarte satire over het naderende einde der tijden. Luidruchtig, eigenzinnig en heerlijk van de pot gerukt: zo zouden we Digger (2026) van Alejandro González Iñárritu kunnen samvatten. Een bijna ongemakkelijke film die je uitdaagt om hem te haten en vervolgens onder de huid kruipt. De ene zal het beschouwen als een meesterwerk, anderen zullen het ervaren als ontspoorde chaos. De eerlijke waarheid? Je krijgt een beetje van beide, soms zelfs binnen dezelfde scène. Maar één ding is zeker, je zal nog nooit zoiets ervaren hebben.

© Warner Bros.

Korte inhoud Cruise kruipt in de huid van Digger Rockwell, een ijdele oliemagnaat wiens boorplatform het begeeft en zo een milieuramp ontketent. Aangezien de man die deze puinhoop veroorzaakte ook de enige is met het geld en het ego om de boel op te ruimen, moet hij wel aan de slag. Twee zenuwachtige adviseurs flankeren hem, waaronder Ganesh (Riz Ahmed), die zijn beschuldigingen alvast scherp slijpt. Rond het midden van de film kantelt de toon volledig en hierover kan ik eigenlijk niet veel vertellen zonder nodeloos te spoilen.

Laten we beginnen bij de potentiële Oscar-kandidaat, Tom Cruise draagt deze film volledig. Onder een vetpak en protheses schuilt een man rond de 65, wat niet ver van zijn echte leeftijd is – ook al ziet Cruise er nog altijd uit als een jonge vijftiger in het echte leven. De transformatie vergde aanvankelijk zes uur, maar acteur en producer Cruise drilde het make-upteam om de klus in minder dan een uur te klaren. Precies die koppigheid schuilt achter zijn vertolking. Hij gaat volledig, maar richt die energie dit keer op iets afstotelijk. Digger is een bullebak met een glimlach, een narcist die een mondiale crisis behandelt als een probleem voor zijn persoonlijke branding. Dit is geen herhaling van Les Grossman in Tropic Thunder (2008). Grossman bleef een schets, terwijl Digger een wonde draagt onder zijn gebrul, en Cruise laat je die glimp opvangen. Het hoogtepunt volgt wanneer Digger eindelijk alles toegeeft wat Ganesh hem naar het hoofd slingert. Een duizelingwekkende monoloog waarin het personage zijn pantser stript. Naar verluidt draaide Cruise zo’n monoloog van tien minuten in één take, oververhit tot het punt dat de crew koelmachines moest aanrukken. Scènes als deze bewijzen wat critici al vermoedden sinds Magnolia (1999): Cruise kan veel meer dan hard lopen. Hij speelt een man die nooit aan zichzelf twijfelde, en voor het eerst in jaren zie je hem als acteur twijfelen.

Nu komt het ongemakkelijke deel: Iñárritu is niet uit hetzelfde hout gesneden als The Coen Brothers. De grappen komen vaak stijf over, maar als ze landen zijn ze wel om van te smullen. Zo us de beginscène met zijn kat die zo goed als dood is, een overheerlijke sequentie. Na de afstraffing van Bardo (2022) wil de regisseur tonen dat hij losser kan, en dat bewonder ik. Maar de satire botst tegen dezelfde muur: de realiteit heeft elke absurditeit die het scenario bedenkt allang overtroffen. Het verhaal, ontwikkeld met Sabina Berman en Jez Butterworth, staat erop zijn eigen grappen uit te leggen. Soms mag hij wel iets meer vertrouwen hebben in zijn publiek. Waar Iñárritu wel onvoorwaardelijk levert, is de look. Hij draaide op VistaVision, het weelderige breedformaat uit de jaren vijftig, voor het eerst op 35mm sinds Biutiful (2010). De cinematografie van Emmanuel Lubezki bezit die sluipende kwaliteit die we misten toen Iñárritu’s vaste medewerkers wegdreven. Het kader gloeit van het geld, de olie en de hubris. Het productiedesign mikt op glans en grotesk, en het make-upteam verdient een pluim voor hun uitstekende werk. Dit is een film die je met uitgeschakeld geluid kunt bekijken en toch blijft smullen, al schreeuwt het vakmanschap soms harder dan de personages zelf.

© Warner Bros.

De pacing is de plek waar de film het hardst struikelt. De eerste helft raast voort op lawaai, met setpieces die zich opstapelen en Cruise die er als een flipperbal doorheen ketst. Dan kantelt het verhaal, vertraagt de film en wordt bijna treurig. Ik waardeerde die ambitie, toch zijn de naden zichtbaar. Twee films vechten om één speelduur, en de luide onderbreekt voortdurend de bedachtzame. Je voelt de tonale motor schakelen in plaats van soepel te glijden. Sommige zullen dit ervaren dat als briljante misleiding, anderen zullen misschien terugdenken aan Joker: Folie à Deux. Ik zit er ergens tussenin, geïrriteerd maar toch onder de indruk van de manier waarop het niet simpelweg een boodschap brengt over de gevaren van klimaatopwarming. In essentie is het een ode aan de kunst en een waarschuwing dat kunst alleen de wereld niet kan redden, of zoiets.

Sommige bijrollen zijn sterk, anderen komen nauwelijks aan bod om indruk te maken. John Goodman, die op de set zijn heup brak, speelt alles op vol volume en lijkt er zichtbaar van te genieten. Hij heeft ook de beste dialogen en is ronduit geweldig. Riz Ahmed is de meest waardevolle speler. Als Ganesh broeit hij stilletjes, en de scènes waarin hij het opneemt tegen Cruise knetteren van de wrijving die de rest van de film slechts imiteert. Michael Stuhlbarg en Jesse Plemons, die eerder al met Cruise werkten aan American Made (2017), krijgen scherpere brokjes. De rol van Jesse is trouwens misschien wel de “echte villain” in het verhaal als vermomde techbaas die de boodschap graag inpakt voor een publiek en gaandeweg de boodschap verliest. Ik kan niet in detail gaan zonder te spoilen maar er zal wel een belletje opgaan wanneer je de film te zien krijgt. Sandra Hüller en Sophie Wilde halen het maximum uit hun beperkte schermtijd. Goede acteurs cirkelen rond één grote prestatie, terwijl het verhaal hen nooit echt uit hun baan laat breken.

Neen, Digger is geen musical, maar meer kan ik niet verklappen. De twist vormt de film om tot een satire over satire, een komedie die weet dat ze niet erg grappig is en dat luidop zegt. Dat is een slimme truc, maar het laat de film te gemakkelijk van de haak glippen. Er zit een metalaag in over Cruise’ carrière, maar het is niet meer dan een vernislaagje. De boodschap in de film Is net ‘de boodschap, die vervormd, ontwricht, verpakt en verkocht wordt’. Is de film de moeite? Digger is rommelig, zelfingenomen en vaak niet zo grappig als hij denkt, toch kies ik liever voor dit dan voor tien vergeten studio-komedies. De film neemt risico’s die studio’s niet meer durven financieren, en laat zijn ster iets gemeens spelen. Zal dit Cruise zijn Oscar opleveren, ik betwijfel het, ook al is dit één van zijn beste vertolkingen sinds Magnolia, en dat is een eeuwigheid geleden. Ik verwacht ook dat meningen fel uiteen zullen lopen, en die kloof is misschien intentioneel. Digger graaft een groot gat en je zal misschien geïrriteerd de zaal uitlopen, maar verveeld en onaangeroerd vertrek je zeker niet. De film draait vanaf 30 september 2026 bij ons in de zalen.