Er is iets bijna ironisch aan het feit dat een verhaal van drieduizend jaar oud de doorslag geeft in een filmindustrie die tegenwoordig alleen nog gelooft in sequels, spin-offs en universums. Christopher Nolan heeft het klaargespeeld: met The Odyssey (2026) heeft hij niet alleen zijn eigen carrière naar een nieuw hoogtepunt getild, hij heeft Universal Pictures ook een record bezorgd waar de studio nog decennia mee zal uitpakken. Geen kleine prestatie voor een film die, laten we eerlijk zijn, op papier een gok leek: een R-rated, 173 minuten lange bewerking van Homerus, volledig gefilmd op IMAX-camera’s die eigenlijk nog niet eens klaar waren voor gebruik toen het project begon en opgezadeld met een meute trollen op social media die moeite hadden met regisseurs die “talent” casten.
© Universal Studios. All Rights Reserved.
Met een slotsom van 1,684 miljard dollar wereldwijd is The Odyssey nu officieel de best verdienende film uit de 114-jarige geschiedenis van Universal, en die verwijst niemand minder dan Jurassic World (2015) naar de tweede plaats. Wie weet hoeveel geld Hollywood al verspild heeft aan gerecycleerde ideeën, beseft hoe zeldzaam dit is: geen vervolg, geen reboot, maar een verfilming van een tekst die al bestond voordat het woord “franchise” ook maar uitgevonden was. Alleen Titanic (1997) (Paramount Pictures) en Avatar (2009) (20th Century Fox) doen internationaal beter zonder op een bestaande filmreeks te steunen, en dat is een rijtje waarin je als regisseur wel iets van trots mag voelen. Wat deze prestatie interessant maakt, is niet zozeer het cijfer zelf, maar wat het zegt over Nolans positie binnen het huidige Hollywood. Na zijn vertrek bij Warner Bros. in 2021, een breuk die destijds als een gok voor beide partijen werd gezien, koos hij voor Universal en Donna Langley. Dat leverde eerst Oppenheimer (2023) op, dat Nolan zijn eerste Oscar bezorgde, en nu dus dit. Twee opeenvolgende meesterwerken bij dezelfde studio, allebei kritisch gelauwerd en allebei financieel een schot in de roos: dat is geen toeval meer, dat is een regisseur die precies weet welke risico’s hij mag nemen en bij wie.
Het commerciële succes zegt natuurlijk niets over de artistieke kwaliteit, al hangen die twee bij Nolan wonderlijk vaak samen. Wat je uit de marketing en de eerste reacties kan opmaken, is dat de ambitie zijn gebruikelijke Nolan-schaal heeft: reusachtige decors, een cinematografie van Hoyte van Hoytema die opnieuw voor spektakel op ware grootte kiest, en een script dat een oud verhaal serieus neemt zonder het te moderniseren tot onherkenbaarheid. Dat laatste is precies waar dit soort projecten meestal struikelen; iedereen die ooit een “gedurfde herwerking” van een klassieker heeft gezien, weet hoe snel dat respectloos aanvoelt. Nolan lijkt daar bewust voor te waken, en het publiek beloont hem daarvoor, letterlijk. Toch is het budget van 250 miljoen dollar geen kleinigheid, en een film die pas na het passeren van een break-even van naar schatting 625 miljoen dollar winst maakt, blijft een risicovol avontuur, ook wanneer het achteraf een triomf blijkt. De vergelijking met E.T. the Extra-Terrestrial (1982), dat geïndexeerd voor inflatie nog altijd bovenaan Universals lijst staat, toont ook meteen de relativiteit van dit soort records. Cijfers zonder inflatiecorrectie zijn leuk voor krantenkoppen, maar zeggen weinig over blijvende culturele impact. Hoe dan ook, het is een onwaarschijnlijke prestatie. Of The Odyssey over veertig jaar nog even vaak wordt geciteerd als Spielbergs klassieker, dat is een heel andere vraag dan wie er dit weekend de meeste tickets verkocht.
In een jaar waarin Universal al bijna vijf miljard dollar binnenhaalde en zowat een kwart van de wereldwijde marktshare voor zijn rekening neemt, is The Odyssey niet alleen het kroonjuweel van de studio, het is ook het bewijs dat Hollywood soms nog durft te gokken op iets anders dan het zoveelste vervolg. Die gok heeft zich uitbetaald, en niet zo’n beetje ook. Homerus overleeft dus niet alleen de eeuwen, hij verslaat ook de dinosaurussen; en als dat geen bewijs is dat een goed verteld verhaal altijd wint, dan weet ik het ook niet meer.