Donnie Darko (2001) **** keert terug naar de bioscoop

Er zijn films die een generatie van jongeren heeft getekend en één van die films is zonder twijfel Donnie Darko (2001). Melancholisch, grillig, af en toe hilarisch en soms ronduit onnavolgbaar: dat is precies de combinatie waarmee Richard Kelly op zijn vierentwintigste een debuut aflevert dat niemand hem nog heeft nagedaan, hemzelf incluis. Ja, de man was een one-trick-pony, maar ik ken regisseurs die honderden films hebben gemaakt en geen enkele is nog maar het bekijken waard. Deze Donnie Darko is een film die nog steeds blijft nazinderen. De film keert nu opnieuw terug naar de bioscoopzaal, en eerlijk gezegd is dat precies waar hij hoort. Op een groot scherm, in het donker, zonder de mogelijkheid om even te pauzeren en te googelen wat er in godsnaam gebeurt.

© Moviemax

Korte inhoud Middlesex, Virginia, 1988. Tiener Donnie (Jake Gyllenhaal) slaapwandelt naar een golfterrein en ontmoet daar Frank, een demonisch konijn van twee meter dat hem influistert dat de wereld binnen achtentwintig dagen vergaat. Die nacht valt een vliegtuigmotor dwars door zijn slaapkamer, precies op de plek waar hij had moeten liggen. Vanaf dat moment schuift Donnie’s werkelijkheid langzaam uit haar voegen: hij ziet tijdportalen, daagt een kwakzalverachtige motivational speaker uit, wordt verliefd op de nieuwe klasgenote (Jena Malone) en probeert, met hulp van een fysicalerares en een gestoord tijdreisboek, te achterhalen of hij gek is of uitverkoren.

Wat deze film zo eigenzinnig maakt, is dat hij nooit kiest tussen zijn registers. Kelly schrijft een teenage-drama met de conventies van John Hughes, plant er een sciencefictionpuzzel in en overgiet het geheel met een suburbane horrorsfeer die dichter bij David Lynch ligt dan bij pakweg The Breakfast Club. Normaal loopt zo’n mengelmoes stuk op zijn eigen ambitie. Hier niet, of toch niet helemaal. De film houdt zich staande dankzij een merkwaardig soort discipline: elke scène krijgt haar eigen toon, en toch voelt niets ervan als een vreemde eend in de bijt. Dat is een compliment dat je zelden aan een regisseur van zesentwintig kunt geven.

Gyllenhaal draagt de film op zijn schouders, en dat doet hij met een soort onaffe intensiteit die achteraf onvervangbaar blijkt. Zijn blik is te oud voor zijn leeftijd, zijn stem te droog voor zijn rol als ontspoorde tiener, en precies die wrijving maakt Donnie geloofwaardig als jongen die tussen waanzin en profetie balanceert zonder ooit een karikatuur te worden. Rondom hem bouwt Kelly een cast op die nooit voor het gemakkelijke kiest: Mary McDonnell en Holmes Osborne spelen ouders die, tegen elke tienerfilmconventie in, gewoon houden van hun rare zoon. Patrick Swayze zet met zichtbaar plezier een zelfhulpgoeroe neer wiens glimlach één tandje te breed staat, en Drew Barrymore geeft de enige lerares die Donnie serieus neemt precies genoeg warmte zonder sentimenteel te worden.

Visueel blijft de film indrukwekkend fris voor een productie met een budget van amper 4,5 miljoen dollar. Die beroemde tracking shot door de schoolgangen op de tonen van ‘Tears for Fears’ is nog altijd een lesje in ritme en montage, en de traag schuivende, bijna onderwaterachtige beweging waarmee Kelly zijn tijdportalen visualiseert, voelt organisch aan in plaats van als special effect. Het scenario is minder onberispelijk. Sommige zijpaden, zeker die rond de motivational-speaker-subplot, zijn met een grove pen geschreven, en het einde levert eerder gevoel dan logica op. Maar net dat gebrek aan sluitende antwoorden is wat de film zijn kracht geeft: hij dwingt je om zelf te puzzelen in plaats van gewoon toe te kijken.

Achteraf bekeken is het bijna ironisch dat een film over voorspellingen zelf zo veel voorspelde. De jaren tachtig nostalgie die hier speels wordt opgevoerd, dook later massaal op in series als “Stranger Things”. De thematiek rond geestelijke gezondheid, hier zonder sensatiezucht behandeld, voelt anno vandaag actueler dan in 2001. En Kelly’s latere carrière, met de spectaculaire mislukking Southland Tales (2006) als absoluut dieptepunt en hoogtepunt tegelijk, bewijst achteraf hoe uitzonderlijk het was dat alles hier wél samenklikte. Soms lukt iets maar één keer, en dat is precies wat een cultklassieker maakt.

Donnie Darko is geen film die je overtuigt met logica; hij overtuigt met sfeer, met durf, met die typische mengeling van jeugdige overmoed en oprechte melancholie die je maar zelden in één debuutfilm samen ziet. Ga deze binnenkort terug bekijken in de bioscoop met een 4k remastering, laat je meeslepen door het konijn, en probeer vooral niet alles te begrijpen. Deze wereld eindigt toch, dus je kunt er evengoed van genieten zolang het duurt. Op 2 oktober 2026 zou de film in de States uitkomen, wij hebben nog geen releasedatum voor België.