The World is Not Enough (1999) ** recensie

Bond-films leven van hun schurken, en net daar zit het addertje onder het gras bij The World Is Not Enough (1999): de beste schurk van de film is niet de man met het geweerkogeltje in zijn hersenen, maar de vrouw die je aanvankelijk voor het slachtoffer aanziet. Dat is meteen ook de kern van wat deze negentiende Bond wél goed doet, maar de vele tekortkomingen kunnen deze film echt niet redden.

Artwork by Davian
Based on imagery from the movie / courtesy of the copyright holder

Korte inhoud Wanneer oliemagnaat Sir Robert King wordt vermoord met geld dat James Bond (Pierce Brosnan) net had terugbezorgd, stuurt M (Judi Dench) haar agent naar Azerbeidzjan om Kings dochter en erfgename Elektra (Sophie Marceau) te beschermen tegen haar vroegere ontvoerder, de terrorist Renard (Robert Carlyle). Die laatste voelt door een kogel in zijn hoofd geen pijn meer, maar wordt er ook langzaam door vermoord. Bond raakt verstrikt in een complot rond een oliepijplijn en gestolen plutonium, geholpen door kernfysica Christmas Jones (Denise Richards) en de oude bekende Valentin Zukovsky (Robbie Coltrane), tot blijkt dat niet alles is wat het lijkt.

Regisseur Michael Apted is een vreemde eend in de Bond-vijver: een man die zijn sporen verdiende met documentaires, tv-series en actrice-gedreven b-films, niet met geslaagde actiefilms. En dat merk je. Karaktergedreven regie is prima, maar een Bond-film moet ook weten hoe je een actiescène opbouwt, en net daar loopt het meermaals grondig mis. Na de aardige openingsjacht op de Theems zakt het tempo systematisch weg: de scène in de caviarfabriek is duidelijk in een studio gedraaid en oogt er ook naar, de slotconfrontatie in de onderzeeër sleept zich voort zonder enige spanningsopbouw, en de cinematografie kiest merkwaardig vaak voor grauwe, kleurloze locaties die de film een dof, uitgewassen uitzicht geven. Voor een franchise die leeft van glamour en decor is dat een doodzonde. Meer nog, het ziet er bij momenten ‘ordinair’ uit. En dat moet vooral op aansturen van de regisseur geweest zijn want de DOP Adrian Biddle heeft al heel wat uitzinnige knappe films op zijn naam staan (Thelma & Louise, Aliens, V for Vendetta, …).

Het scenario is weliswaar het echte probleem. Neal Purvis, Robert Wade en Bruce Feirstein bouwen een plot vol kronkels die vooral dienen om de kijker even lang te laten twijfelen als nodig is voor de finale twist, niet omdat de kronkels zelf iets toevoegen. Erger nog: het scenario verklapt zijn eigen geheim veel te traag. Iedereen met een beetje filmervaring ruikt Elektra’s dubbele agenda al na een halfuur, waardoor de rest van de eerste helft vervelt tot het aframmelen van scènes waarin Bond doet alsof hij nog niets doorheeft. Dat is geen slimme misleiding, dat is gewoon trage plotting verpakt als mysterie.

Marceau probeert er nog het beste van te maken en is de enige die er echt in slaagt iets van gelaagdheid te tonen, maar zelfs zij kan het belabberde script niet redden: haar motivatie wordt ons meer verteld dan getoond, en de romance met Bond, die net het emotionele hart van het verhaal zou moeten zijn, is zo onderontwikkeld dat je ze bijna mist als ze er is. Brosnan zelf oogt voortdurend een tikkeltje vermoeid, alsof hij zelf ook merkt dat de oneliners hem niet meer passen. Waar Bond scherp en gevat hoort te klinken, klinkt hij hier vaak alsof hij een zin voorleest die hij tot vervelens toe heeft moeten herhalen en we ondertussen aan take 55 zitten.

En dan is er Christmas Jones gespeeld door Denise Richards: een kernfysicus in strakke hotpants, met een naam die uitsluitend bestaat om er een flauwe woordspeling van te maken. Zij is ook meer een plotelement dan een echt personage van vlees en bloed. Denise Richards krijgt niets om mee te werken behalve verbaasd kijken en uitleg geven, en dat is geen acteerprobleem, dat is een script-probleem. Het is veelzeggend dat deze film de eerste Bond ooit werd die een Razzie won, voor Richards’ bijrol, en dat die vermelding tot op vandaag hardnekkiger blijft hangen dan wat dan ook uit de rest van de productie. Eigenlijk had de Razzie moeten gaan naar de regisseur en de scenaristen.

© United Artists

Renard had de interessantste schurk in jaren kunnen zijn: een man die letterlijk aan het doodgaan is en daardoor niets meer te verliezen heeft. Op papier een prachtig gegeven. Op scherm een figuur die vooral staat te fronsen en zwijgt, terwijl Carlyle, een acteur die in andere films moeiteloos dreiging uitstraalt, hier amper de kans krijgt om iets te doen. Het scenario stopt zijn potentieel weg onder een berg plotmechaniek in plaats van het uit te spelen.

Het enige moment waarop de film even recht overeind staat, is het afscheid van Desmond Llewelyn als Q, na zesendertig jaar trouwe dienst en enkele weken voor zijn overlijden bij een auto-ongeval. Het is een oprecht ontroerend momentje, maar één scène tilt geen film van twee uur naar een aanvaardbaar niveau; het bewijst vooral hoezeer de rest van de film die emotionele precisie mist. In de film wordt ook de opvolger voorgesteld die niemand minder was dan John Cleese.

Ook de titelsong verdient een kritische noot. “The World Is Not Enough”, gecomponeerd door David Arnold en uitgevoerd door de band Garbage, klinkt behoorlijk als een Bond-nummer hoort te klinken: donker, dreigend, met die typische strijkersopbouw die naar John Barry knipoogt. Het probleem is dat de song beter is dan wat de film ermee doet. Het nummer duikt amper terug op in de score zelf, wordt in de aftiteling zelfs ingeruild voor een technoremix van het klassieke Bond-thema, en blijft daardoor een op zichzelf staand, weliswaar sterk stuk muziek dat nauwelijks verweven wordt met wat er op het scherm gebeurt. Een titelsong die zo weinig grip krijgt op de rest van de film, voelt eerder als een radiosingle met een filmposter erbij dan als een integraal onderdeel van het geheel.

Interessanter, en meteen ook een gemiste kans, is de band tussen M en de schurk. Voor het eerst in de reeks is M niet louter de stem aan de telefoon die Bond op pad stuurt, ze wordt zelf persoonlijk geraakt: Renard is een agent die ze ooit probeerde te laten uitschakelen, en zijn wraak is evengoed tegen haar gericht als tegen de familie King. Dat idee, een spionnenbaas die geconfronteerd wordt met het puin van haar eigen beslissingen uit het verleden, is precies het concept dat dertien jaar later veel overtuigender wordt uitgewerkt in Skyfall (2012), waar M’s verleden opnieuw naar boven komt in de vorm van een verraden agent die haar wil vernietigen. Het verschil is veelzeggend: waar Skyfall die verhouding tot het emotionele hart van de film maakt, met Daniel Craig’s Bond die M’s schuld en kwetsbaarheid actief mee draagt, blijft het in The World Is Not Enough grotendeels bij een interessante bijgedachte die nooit echt wordt uitgespeeld. M wordt ontvoerd, ja, en Dench speelt die scènes met overtuiging, maar de film haalt nooit het gewicht uit die geschiedenis dat het scenario zelf lijkt te beloven. Het is, kortom, een goed idee dat hier nog moest wachten op een regisseur en een script die er wél in slaagden om er iets van te maken.

The World Is Not Enough is een Bond die met veel poeha een ambitieuzer, persoonlijker verhaal belooft, en vervolgens niet de discipline heeft om dat verhaal ook goed te vertellen. Trage plotting, een verspilde schurk, een grof geschreven Bond-girl en actiescènes zonder puls: dit is geen film die tegenvalt ondanks zijn ambities, dit is een film die tegenvalt net doordat hij zijn ambities niet waarmaakt. Wie beweert dat dit een onderschatte Bond is, verwart goede bedoelingen met een goed resultaat. Hoe dan ook, de ronkende namen hebben toch voldoende geld in het laatje gebracht en dit zou de meest succesvolle film zijn sinds Die Another Day (wereldwijd 362 miljoen dollar). Zo zie je maar dat kwaliteit en box-office recette niet noodzakelijk hand in hand gaat. De film kwam uit op UHD op 15 september 2015