Er zijn regisseurs die een openingsweekend nodig hebben om te bewijzen dat ze nog relevant zijn, en er is Christopher Nolan, die gewoon nog eens komt aantonen dat hij het enige merk is dat mensen massaal naar de bioscoop krijgt voor een film van bijna drie uur. The Odyssey (2026) haalde in de VS alleen al meer dan 124 miljoen dollar op zijn openingsweekend, wereldwijd goed voor zo’n 264 miljoen, en dat voor een R-rated kostuumdrama over Griekse mythologie. Dat is geen bijval, dat is een cultureel evenement. En naar verluidt zijn zowat alle 70mm Imax zalen voor weken uitverkocht en de rest van de zalen lopen goed vol.
© Universal Studios. All Rights Reserved.
The Odyssey is Nolans verfilming van Homerus’ epos, met Matt Damon als Odysseus die na de Trojaanse oorlog een helse thuisreis aflegt langs goden, monsters en verleidsters. De cast leest als een who’s who van de afgelopen tien jaar Nolan-cinema, aangevuld met nieuwkomers, en de film werd integraal met Imax-camera’s gedraaid, een unicum in de filmgeschiedenis.
Wat opvalt is niet alleen hoeveel geld er binnenkomt, maar hoe het binnenkomt. Bijna zestig procent van de Amerikaanse opbrengst komt uit Imax-, PLF- en 70mm-zalen. Mensen kiezen niet zomaar voor een film, ze kiezen voor een formaat, voor een ervaring die ze thuis nooit kunnen reproduceren. Dat is precies het businessmodel dat Nolan sinds Dunkirk (2017) aan het cultiveren is, en met The Odyssey trekt hij het door tot het uiterste: een hele film opgebouwd rond het idee dat je het scherm moet vullen tot de randen van je gezichtsveld. Wie kritisch wil zijn, kan zich afvragen of dat niet een beetje een gimmick wordt, een technisch argument dat de vraag naar de kwaliteit van het verhaal overstemt. Maar als marketingstrategie werkt het feilloos: de schaarste aan grootformaatzitjes zorgt zelf voor de hype.
En er was véél controversie. Nolan kreeg voor zijn Engelse dialogen in een verhaal dat zich in de Bronstijd afspeelt, wat kritiek te verduren nog voor de film uitkwam. Een gewaagde keuze, gaf hij zelf toe. En ik zwijg nog over de internet snowflakes die problemen hadden met Elliot Page en Lupita Nyong’o, beiden goed voor 5 minuten screentime in een 3 uur durende film. Het publiek lijkt zich daar in elk geval weinig van aan te trekken. Met een A van CinemaScore en 96 procent Audience Score op Rotten Tomatoes zit The Odyssey op het niveau van Nolans best ontvangen werk ooit, ruim boven Oppenheimer (2023)’s 91 procent publieksscore. Dat zegt iets over hoe goed het scenario, ondanks de anachronistische taal, standhoudt: blijkbaar voelt modern Engels in de mond van Odysseus minder storend aan dan puristen vreesden, precies omdat Nolan het verhaal benadert als een tijdloos avonturenverhaal en niet als een historische reconstructie.
Voor Matt Damon is dit meteen zijn grootste opening ooit als hoofdrolspeler, wat op zich al opmerkelijk is voor een acteur die zelden carrières kent op basis van blockbuster-getallen. Het zegt evenveel over Nolans vermogen om acteurs een schaal te geven die ze zelf niet altijd opzoeken, als over Damons geloofwaardigheid als een man die letterlijk tegen goden vecht. Robert Pattinson voegt zijn zoveelste honderd-miljoen-opening toe aan een rijtje dat ondertussen absurd lang is voor iemand die ooit vooral bekend was van Twilight, en Anne Hathaway en Zendaya completeren een ensemble dat op poster-niveau al garant staat voor aandacht, ongeacht wat er inhoudelijk gebeurt.
Interessant is ook hoe de film wereldwijd standhoudt buiten de gebruikelijke markten. In India draait The Odyssey uitstekend ondanks weinig lokale promotie en stevige concurrentie van films in eigen taal, wat vooral bewijst dat Nolan als merknaam intussen los staat van marketingbudgetten. Mensen gaan kijken “omdat het een Nolan-film is”, niet omdat een studio hen dat wekenlang heeft ingefluisterd. Dat soort merkwaarde is zeldzaam geworden in een industrie die anders draait op franchises en vervolgverhalen.
Niemand twijfelt eraan dat The Odyssey een mega-succes zal worden, de vraag is of het Oppenheimer voorbij zal steken. De kwaliteit van de 70mm zal bij elke screening een beetje achteruit gaan, maar ik denk niet dat de degradaties storend zullen zijn de eerste 6 maanden. Maar nieuwe 70mm kopieën gaan ze vermoedelijk niet maken. Wat de rest van het jaar ook brengt, The Odyssey heeft nu al bewezen dat een drie uur durende, R-rated Griekse mythe zonder superhelden of vervolgnummer nog altijd een massapubliek kan trekken, en dat zegt evenveel over Nolan als over hoe hongerig bioscopen zijn naar iets dat groter aanvoelt dan een streamingtitel.
Wordt niet alleen een kritisch succes, een publiekslieveling maar nu ook een commercieel succes.