Thunderball (1965) *** recensie

Thunderball (1965) wordt door velen gezien als de beste Sean Connery film, ik ben dus deze mening niet toegedaan. De vierde aflevering in de reeks is tegelijk het duurste (9 miljoen dollar), meest ambitieuze en paradoxaal genoeg ook het meest log aanvoelende Bond-avontuur tot dan toe. Grootser betekent niet altijd beter, een les die Hollywood sindsdien nooit echt geleerd heeft.

Artwork by Davian
Based on imagery from the movie / courtesy of the copyright holder

Korte inhoud: SPECTRE-agent Emilio Largo (Adolfo Celi) heeft twee nucleaire bommen gestolen van een Brits NATO-bommenwerper via een geraffineerde vermomming en chanteert de westerse wereld voor £100 miljoen in diamanten. Sean Connery als James Bond wordt naar de Bahama’s gestuurd, waar hij Largo’s maitresse Domino (Claudine Auger) verleidt en met CIA-agent Felix Leiter (Rik Van Nutter) samenwerkt om de bommen te vinden voor het te laat is. Het verhaal culmineert in een massale onderwaterslag – de grootste ooit gefilmd op dat moment, met zestig duikers – waarna de wereld gered wordt, of wat had je gedacht.

Eerst het goede. Connery bevindt zich hier in comfortabel vaarwater – letterlijk en figuurlijk. Hij draagt Bond met de soepele nonchalance van iemand die precies weet hoe de rol werkt en die kennis ook ten volle benut. Zijn timing, zijn droge humor, zijn manier om gevaar te behandelen als een lichte overlast – hij zit strak in het zadel. Wanneer hij Largo in het casino met een subtiele woordspeling provoceert (“I thought I saw a spectre at your shoulder“), voel je precies waarom deze man het decennium domineerde. Regisseur Terence Young – die al verantwoordelijk was voor Dr. No (1962) en From Russia with Love (1963) – heeft duidelijk genoten van het verhoogde budget, en dat zie je. De sets van productiedesigner Ken Adam, de zonnige Bahamaanse locaties, de breedbeeldcompositie van cinematograaf Ted Moore: het ziet er allemaal oogverblindend mooi uit. En Tom Jones die de titelsong zingt met zo’n overdreven inzet dat hij bijna flauwviel na de laatste noot – dat is Bond op zijn best.

Dan de vrouwen, want Thunderball heeft er meer dan voldoende. Auger als Domino is één van de knapste Bond girls uit de reeks: elegant, kwetsbaar maar met een stalen kern, gekleed in opvallende zwart-wit patronen die haar naam eer aandoen. Haar motivatie – wraak voor haar vermoorde broer – geeft haar meer gewicht dan de meeste vrouwelijke personages in de franchise ooit kregen. De werkelijke revelatie is echter Luciana Paluzzi als de meedogenloze SPECTRE-agente Fiona Volpe. Koud, sluimerd gevaarlijk, en voor één keer iemand die Bond’s seductieve trucjes doorziet en er expliciet om lacht. Paluzzi steelt elke scène die ze betreedt en is vermoedelijk de meest onderschatte Bond-antagoniste uit de hele reeks.

Waar de film struikelt, is bij de schurk zelf. Adolfo Celi als Largo is een vakkundig ingevulde rol, maar geen memorabele. Hij werd post-gesynchroniseerd door Robert Rietty vanwege zijn Siciliaans accent – wat al meteen een zekere afstand creëert – en zijn eyepatch doet meer acteerwerk dan hijzelf. Na Goldfinger (1964)’s briljant paranoïde Auric Goldfinger is dit een duidelijke stap achteruit op de schurkenladder. Largo heeft de allure van een rijke toerist die toevallig massavernietigingswapens beheert. Zijn haaienbassin is dreigender dan zijn aanwezigheid.

Maar de echte struikelblok van Thunderball is zijn obsessie met het onderwaterleven. Bijna een kwart van de totale speeltijd speelt zich af onder de zeespiegel, en hoe technisch indrukwekkend die sequences ook zijn – underwater cameraman Lamar Boren deed destijds baanbrekend werk – dramatisch werkt het voor geen meter. Misschien in die tijd revolutionair, maar ik val ervan in slaap. Traag bewegende, anonieme duikers in identieke wetsuits die harpoengeweren op elkaar afvuren: het is choreografisch bijzonder, maar als filmthriller schiet het tekort. Juist wanneer de spanning zijn hoogtepunt zou moeten bereiken, verlies je Bond uit het oog te midden van een zee van niet te onderscheiden gestalten. Young had wat beter mogen de schaar mogen zetten in de edit, maar ik vermoed dat hij iets teveel wou overdonderden en zijn oog verloor op de essentie.

Het is ook symptomatisch voor een breder probleem met ritme. De film komt pas goed op gang ergens rond het uur – een eeuwigheid voor een actiefilm. Het screenplay van Richard Maibaum en John Hopkins heeft interessante ideeën maar een gebrek aan urgentie in de uitvoering. Bond struikelt eerder over zijn oplossingen dan dat hij ze verdient, en als toeschouwer zie je de hele SPECTRE-operatie van bij het begin, wat de spanning van Bonds detectiveswerk grotendeels wegneemt. En net zoals bij Goldfinger zit hier ook een bedenkelijke scène waarbij Bond een verpleegster in bed dwingt via chantage – iets wat zelfs in de context van de jaren zestig moeilijk te verteren is en waarover de film vervolgens vrolijk stapt alsof er niets aan de hand is.

Thunderball was bij zijn release de grootste kassasucces in de franchise met een opbrengst van 140 miljoen dollar wereldwijd, meer dan welk Connery-Bond ook. De film won tevens een Oscar voor speciale visuele effecten. Het is een film die zijn tijd volledig begreep: de scubatechnologie was nauwelijks een decennium oud, en het publiek keek met open mond naar die nieuwe onderwaterwereld. Die historische fascinatie verklaart veel. Gezien vanuit 2026 blijft Thunderball een solide, visueel rijke Bond die net niet de kwaliteit haalt van zijn drie voorgangers. Groter budget, mooiere plaatjes, maar minder pit. Alsof de productie zo druk bezig was met hoe het er allemaal uitzag dat ze vergat te checken of het ook ergens naartoe leidde. Thunderball is de Bond-film die bewijst dat zelfs 007 kan verdrinken – niet in het water, maar in zijn eigen ambitie. De film kwam uit op 23 september 2025 op 4k UHD.