Stel je voor: een team van grafisch artiesten dat jaren aan Marvel-films heeft meegewerkt, Oscar-winnende concepten heeft ontworpen, het gezicht van de meest winstgevende franchise uit de filmgeschiedenis heeft bepaald – en dat op een dinsdag in april 2026 een e-mail krijgt. Geen gesprek, geen afscheid. Gewoon: je bent ontslagen. Disney ontsloeg in april van dit jaar ongeveer duizend mensen, met het Marvel Visual Development-team als zwaarst getroffen slachtoffer. Terzelfdertijd kondigt het bedrijf aan dat de nieuwe chief creative officer, Dana Walden, Artificial Intelligence (AI) moet gaan integreren in de filmproductie. Toeval? Bijna zeker niet. Verontrustend? Ontegensprekelijk.
AI dringt ons leven binnen en we hebben op dit ogenblik nog geen idee wat de toekomst zal bieden. Gisteren zag ik nog een debat tussen de rechts-conservatieve Tucker Carlson en de gehaaide ondernemer Kevin O’Leary, waarvan die laatste een gigantische AI datacenter wil bouwen en waar Carlson bijzonder nuchtere vragen stelt. O’Leary is zelfzeker en denkt dat AI veel banen zal creëren, Carlson denkt dat het wel eens het tegenovergestelde kan zijn. De filmindustrie bevindt zich op een historisch kantelpunt. Artificiële intelligentie dringt door in elke laag van de filmproductie – van conceptfase en scenarioschrijving tot visuele effecten, dubbing en distributie. Grote studio’s zoals Disney ontslaan massaal creatief personeel terwijl ze tegelijk miljarden investeren in AI-tools. Ondertussen trainen Chinese techbedrijven hun modellen op gestolen beeldmateriaal van filmstudio’s, maakt India al volwaardige speelfilms met AI, en vraagt de rest van de wereld zich af: wat betekent dit voor cinema als kunstvorm – en wie betaalt de prijs?
created with AI – made by Davian
Het zijn niet zomaar ontslagen. Andy Park, de legendarische director of Visual Development bij Marvel, vertrok kort na de ontslagronde. Iets wat we hier al hadden bekend gemaakt via de reactie van Evangeline Lilly De mensen die het visuele DNA van Avengers: Endgame (2019) en tientallen andere blockbusters bepaalden, zijn vervangen door een skeletbezetting die op projectbasis ingehuurd zal worden. CEO Josh D’Amaro spreekt geruststellend over een “technologisch geactiveerd personeelsbestand” en benadrukt dat de menselijke creativiteit nooit vervangen zal worden – waarna hij diezelfde mensen wel de deur wijst. Er zit een wrange ironie in die formulering die je moeilijk kunt negeren. Disney staat hier trouwens niet alleen in. De hele entertainmentindustrie hinkt op twee gedachten. Enerzijds zijn er directeurs zoals Jon Erwin, die zijn bijbelse miniserie The Old Stories: Moses (2026) met Ben Kingsley in één week heeft opgenomen op een geluidsstudio in Los Angeles, met AI-gegenereerde achtergronden en virtuele figuratie – een project dat traditioneel zes maanden zou hebben gevergd. Anderzijds zijn er stemmen als die van Demi Moore, die op het Filmfestival van Cannes 2026 zei dat “vechten tegen AI een verloren strijd is”, maar tegelijk toegaf dat de sector “waarschijnlijk niet genoeg doet” om zichzelf te beschermen. Dat is een diplomatisch understatement van formaat. Want terwijl de westerse filmindustrie nog debatteert over de ethische grenzen, is India al een laboratorium geworden zonder vangnetten. De streamingdienst Eros International paste vorig jaar de eindscène van de cultklassieker Raanjhanaa (2013) aan met AI, zodat de tragische held overleeft. Regisseur Aanand L. Rai en ster Dhanush protesteerden hevig – en verloren. Contractueel was er niets te doen. De studio bezat de rechten en deed ermee wat ze wilden. Dit is geen toekomstmuziek; het is al werkelijkheid. En als het in India kan, kan het overal.
Tegelijk speelt er een ander front: de diefstal van beeldmateriaal als voedsel voor AI-systemen. ByteDance’s AI-videogenerator Seedance 2.0 produceerde herkenbare Disney-personages zonder enige licentie of toestemming – wat Disney omschreef als “opzettelijk, alomtegenwoordig en volledig onaanvaardbaar.” Disney-advocaat David Singer vergeleek het gebruik met het behandelen van intellectueel eigendom als gratis clipart. Ondertussen hebben studio’s als Universal Pictures, Warner Bros. en NBCUniversal al rechtszaken aangespannen tegen meerdere Chinese AI-bedrijven. Er lopen momenteel meer dan zeventig auteursrechtelijke procedures wereldwijd. Zeventig! De schade is al aangericht, de modellen zijn al getraind op gestolen werk, en de rechtszaken komen te laat en zullen nog jaren aanslepen. Dit is geen grijze zone meer – dit is diefstal op industriële schaal, ook al vertelt de tech-industrie graag een ander verhaal.
Wat dit alles zo verontrustend maakt, is niet zozeer de technologie zelf maar de snelheid waarmee ethische kaders achterblijven. In India zien we regisseur Rahi Anil Barve, de maker van het folkorrorjuweel Tumbbad (2018), een volledige speelfilm maken voor minder dan vierhonderd dollar. Indrukwekkend of alarmerend, afhankelijk van wie je bent in de filmketen. Voor een student klinkt het misschien bevrijding. Voor een After Effects-artiest wordt het existentieel. India’s dubbing-sector is nog concreter: een ecosysteem van twintigduizend freelance stemacteurs dreigt te verdwijnen, nu AI-dubbing zoveel talen simultaan kan verwerken dat de commerciële logica van menselijke stemmen gewoon wegvalt. Zeventig tot tachtig procent van de reclamestemmen in India is al vervangen. Dat percentage groeit. Dit is geen creatie van nieuwe jobs, dit is letterlijk mensen vervangen door computers. Vroeger had je dat al in bedrijven dat personeel vervangen werd door machines, nu ligt de drempel vel lager want AI is voor de gebruiken véél goedkoper en instant-klaar.
Pleit dit alles dan voor volledig AI verzet? Nee, en dat zou naïef zijn. Wij hier op De Filmblog gebruiken AI als tool. Niet als vervanging van creativiteit, maar als verlengstuk ervan. Een AI-gegenereerde illustratie kan een abstract idee tastbaar maken, een hypothetisch scenario visualiseren of simpelweg een sfeer oproepen. Maar we gaan dit ook altijd vermelden. Het helpt ons ook in ons dagelijks leven. Het is net iets accurater geworden dan iets opzoeken op Google die gezien hun advertentiebeleid vaak sites en content voorop zetten die meer betalen. En zelfs of filmvlak kan AI een goede tool zijn om bepaalde projecten financieel mogelijk te maken, zoals SF-films. Maar als filmmaker moet je dan wel eerlijk zijn en in de credits vernoemen dat je voor je film AI hebt gebruikt. De toeschouwer kan dan zelf wel oordelen of het gebruik te verantwoorden is.
Wanneer James Cameron AI-acteurs “afgrijselijk” noemt en Guillermo del Toro zweert dat hij “liever sterft” dan generatieve AI te gebruiken, spreken zij vanuit een positie van absolute creatieve macht en financiële vrijheid. Dat is een luxe die de meeste filmmakers niet hebben. De echte vraag is niet of AI mag bestaan in de filmproductie – die trein is al lang vertrokken – maar onder welke voorwaarden. Een hybride productie, waarbij de menselijke performance heilig blijft en AI de omgevingen en massataferelen genereert, kan een interessant model. Het bewijst dat AI een tool kan zijn dat ambacht versterkt in plaats van het vervangt – op voorwaarde dat die keuze bewust en ethisch gemaakt wordt.
created with AI – made by Davian
Disney’s historische parallel is hier veelzeggend. Toen televisie in de jaren vijftig de bioscoopindustrie dreigde te kelderen, was het Walt Disney zelf die televisie omarmde als springplank voor zijn pretpark. Hij begreep dat nieuwe technologie geen vijand hoeft te zijn als je haar op de juiste manier inzet. Het verschil met vandaag is dat Disney nu tegelijk aan beide kanten staat: het beschermt zijn intellectueel eigendom met rechtszaken én het ontslaat de mensen die dat eigendom creatief voeden. Die tegenstelling is niet vol te houden. Een bedrijf dat zijn Marvel-conceptartiesten weggooit maar vervolgens claimt dat “menselijke creativiteit nooit vervangen wordt”, speelt een semantisch spel dat zijn eigen medewerkers en publiek onderschat. De Indiase ervaring met Raanjhanaa toont bovendien aan wat er gebeurt als contracten geen AI-clausules bevatten en studio’s de volledige rechten bezitten: kunstenaars verliezen de controle over hun eigen werk. Dat is geen slippery slope-redenering meer, het is een gedocumenteerde realiteit. De Screenwriters Association of India pleit voor verplichte instemmingsclausules, en regisseur Rai schreef persoonlijk naar de Producers Guild om bescherming te vragen. Ondertussen wacht Hollywood nog steeds op federale AI-wetgeving, terwijl de Europese AI Act weliswaar bestaat maar de praktische handhaving voor filmproducties nog grotendeels ontbreekt.
Het meest verontrustende is misschien nog dit: de mensen die het meest kwetsbaar zijn in deze transitie – de concept artiesten, de technici of een filmset of in post-productie tot zelfs de acteurs, de schrijvers en regisseurs – zijn ook het minst vertegenwoordigd in de gesprekken die erover gaan. De CEO’s, de advocaten, de techfounders en de A-list acteurs domineren het publieke debat. Terwijl een anonieme visual artist in Burbank zijn ontslagbrief leest, staat er ergens een 22-jarige AI-trainer in Silicon Valley klaar om zijn werk te automatiseren voor zestien dollar per uur – zelf ook onzeker van zijn job volgende maand. Dat is de eigenlijke menselijke kost van deze transitie, en die verdwijnt al te gemakkelijk achter enthousiasmerende statistieken over productiviteitswinst en democratisering van filmmaking. Op social media zie je influencers doodleuk het einde van Hollywood proclameren met een nieuw filmpje van één of ander AI bedrijf, maar binnenkort gaat ook zijn job (wat deze ook moge zijn) voor de bijl.
Cinema is altijd een samenspel geweest van technologie en menselijk gevoel. Van stom naar geluidsfilm, van zwart-wit naar kleur, van celluloid naar digitaal – elke transitie verdrong banen en tegelijk creëerde ze nieuwe. Maar bij geen enkele eerdere transitie werd het bronmateriaal van een kunst – de visuele canon van een halve eeuw populaire cultuur – op zo’n massale schaal gestolen om de vervangende technologie te voeden. Dát is het fundamentele verschil. AI-systemen zijn opgebouwd op het werk van de mensen die ze nu dreigen te vervangen, zonder compensatie, zonder toestemming, en in veel gevallen zonder zelfs maar een dankwoord. Als de industrie dat als haar startpunt accepteert, verdient ze het cynisme dat haar al van alle kanten omringt.
De kans bestaat nog steeds om het anders te doen: licentieakkoorden afdwingen zoals Disney dat met OpenAI deed, opt-in-modellen invoeren voor artiesten zoals muziekmaatschappijen nu beginnen te doen, en contracten aanpassen zodat creatieve makers de controle behouden over hun eigen werk – ook in toekomstige formaten en technologieën die nog niet bestaan. Dat vereist politieke wil, industriële solidariteit en – misschien het moeilijkst – de bereidheid van grote studio’s om kortetermijnwinst af te wegen tegen de langetermijnwaarde van het menselijk talent dat hen groot heeft gemaakt. Disney kan alle pretparken ter wereld bouwen en miljarden in ervaringen investeren, maar als er niemand meer is die weet hoe je een tijdloze held tekent, zijn die ervaringen ook niets meer waard. Zonder de ziel valt de magie weg – en geen enkel algoritme ter wereld kan dat repareren.
AI is recyclage, en na een paar jaar zal dit wel overduidelijk worden en gewoon een tool zijn zoals vele andere FX tools.
Iemand moet wel de AI gaan regisseren en als we het moeten hebben van AI nerds zal het niet echt van de grond komen, en welke talentvolle regisseur wil nu achter een computer oneindig veel generaties maken voor een elk shot. Voor mensen als David Fincher is dat sowieso een foltering.
Dat zou het biscopp ticket ook lager moeten, niet?
Good luck Disney om nog verrassend uit de hoek te komen …