Op 30 april 2026 deed Evangeline Lilly wat veel mensen in de entertainmentindustrie allang hadden willen doen maar niet durfden: ze trok Disney publiekelijk op het matje. Via Instagram liet ze een video los op de wereld, zichtbaar aangeslagen en furieus tegelijk, over het massale ontslag van honderden artiesten bij Marvel Studios. Haar boodschap in de bijhorende caption liet weinig aan de verbeelding over: “SHAME ON YOU for turning your back on the people who built the power you are now using to throw them away.” Dat is geen gefluister achter gesloten deuren; dat is een megafoon recht op het podium gericht.
© Instagram: evangeline lilly official
Lilly speelt al meer dan tien jaar de rol van Hope van Dyne, alias The Wasp, in het Marvel Cinematic Universe. Ze debuteerde als dat personage in Ant-Man (2015), een luchtige Marvel-heistfilm over een ex-crimineel, Scott Lang, die door wetenschapper Hank Pym wordt gerekruteerd om een technologisch pak te dragen waarmee hij kan krimpen tot insectenformaat. Lilly speelt daarin zijn sterke, vastberaden bondgenoot en latere liefdesinteresse. Ze keerde terug in Ant-Man and the Wasp (2018), had een korte maar krachtige rol in Avengers: Endgame (2019), en sloot haar MCU-carrière voorlopig af met de teleurstellende Ant-Man and the Wasp: Quantumania (2023). Sindsdien is ze officieel op acteerpensioen, wat haar uitbarsting des te opmerkelijker maakt.
De aanleiding voor haar reactie was het nieuws over het ontslag van Andy Park, de man die zestien jaar lang als director of visual development bij Marvel Studios werkte en daarin meer dan veertig films en series begeleidde. Park was de creatieve geest achter het originele Wasp-pak dat Lilly droeg; hij tekende de eerste conceptontwerpen die haar personage visueel tot leven brachten. Toen Lilly berichten zag over zijn ontslag, nam ze contact op. “Is dit echt waar?” vroeg ze hem. Zijn antwoord was kort en pijnlijk: ja. En dat terwijl Disney midden in een grote herstructurering zit waarbij Asad Ayaz aan het roer staat als nieuw hoofd marketing, met als doel alles te “stroomlijnen” – de favoriete eufemisme van bedrijven die eigenlijk gewoon willen bezuinigen op personeel.
Wat Lilly bijzonder kwaad maakt, is niet alleen het ontslag op zich, maar de reden eracher: de artiesten worden vervangen door artificiële intelligentie. Disney zou een kleiner team in vaste dienst houden en voor de rest projectmatig inhuren; goedkoper, flexibeler, en zonder de opgebouwde institutionele kennis die mensen als Andy Park in hun rugzak dragen. De ironie is snijdend: de AI-modellen die hun werk gaan overnemen, zijn getraind op het werk dat diezelfde artiesten de afgelopen jaren hebben gecreëerd. Het is een beetje alsof je iemand dwingt zijn eigen opvolger op te leiden, hem daarna bedankt voor de dienst en de deur wijst. “Waarom mogen zij onze genialiteit stelen en gebruiken om topmanagers rijk te maken, terwijl de kunstenaars die verantwoordelijk zijn voor het ‘voeden’ van hun robots honger lijden?” vroeg Lilly in haar caption, en eerlijk gezegd is dat een vraag waar niemand bij Disney momenteel een bevredigend antwoord op heeft.
Dit is overigens niet de eerste keer dat Marvel met AI-gerelateerde controverse te maken krijgt. De openingscredits van de reeks “Secret Invasion” werden al gegenereerd via AI-tools, wat destijds al tot ophef leidde in de industrie. Daarbovenop sloot Disney ook nog eens een deal met OpenAI, waarbij AI-gegenereerde versies van Disney-personages gebruikt zouden worden op platforms zoals Sora en ChatGPT. Die deal viel uiteen toen OpenAI Sora stopzette, maar de intentie was er; en die zegt genoeg over hoe het bedrijf denkt over de waarde van menselijke creativiteit versus de efficiëntie van een algoritme.
Lilly roept in haar post ook Californische wetgevers op om actie te ondernemen: ze vraagt om wetten die menselijke kunst verwijderen uit AI-trainingsdatabanken. Het is een oproep die klinkt in een breder debat dat de hele creatieve industrie momenteel doorkruist, van illustratoren en schrijvers tot muzikanten en filmmakers. De vraag is of er effectieve juridische kaders kunnen worden opgebouwd snel genoeg om echte schade te beperken. Voorlopig lijkt het antwoord: niet snel genoeg. Wat overblijft is een ontluisterend beeld: een studio die zijn fortuin bouwde op de schouders van honderden uitzonderlijk getalenteerde mensen, en die nu; zodra de winsten onder druk staan en de technologie het werk goedkoper kan uitvoeren, diezelfde mensen zonder pardon laat vallen. Evangeline Lilly zei het al: “I will never forget.” Disney doet misschien alsof het dat wel kan. Maar of de fans dat ook zullen doen, is een heel andere vraag. Wat ze wel al kunnen doen is een deontologische code invoeren. Elke film die AI gebruikt zou dit moeten aangeven in de credits. Het is een kleine stap, maar er zal iets moeten gebeuren.
Inderdaad, begin elke film met logo dat deze film AI heeft gebruikt. De ticketprijs moet dan ook maar naar omlaag.
Er is een groot verschil tussen cgi and ai. Bij het laatste ga je effectief stelen van andermans werk en laat je de computer zelf assembleren. Bij cgo werken grafisch designer aan een specifieke look and feel en er is dus sprake van ‘creatie’ en geen ‘reproductie’