James Cameron moet snoeien in de kosten of er komt geen Avatar 4 en 5

James Cameron heeft in zijn leven al een hoop stevige uitspraken gedaan, maar zijn recentste uitlating steekt er toch bovenuit in termen van kosmische ironie: de man die de duurste films aller tijden heeft gemaakt, zegt nu dat hij het goedkoper moet aanpakken. In een interview met het Taiwanese medium TVBS News liet Cameron optekenen dat Avatar: Fire and Ash (2025) heel wat geld moet opbrengen, en dat hij een manier moet vinden om Avatar 4 en 5 goedkoper te produceren, wil hij van Disney het groene licht krijgen om verder te gaan. De man die de grootste box-office recettes optekent, belooft nu zuiniger te zijn.

Avatar: Fire and Ash is het derde deel in Camerons epische sciencefictionreeks die zich afspeelt op de maanmaan Pandora. Sam Worthington keerde terug als Jake Sully en Zoe Saldaña als de krijgsvaardige Neytiri. De familie Sully rouwt om het verlies van Neteyam en stoot daarbij op een nieuwe, agressieve Na’vi-stam, de Ash People, geleid door de vurige Varang. Drie uur en zeventien minuten lang vlieg je over fluorescerende wouden, kraak je je knokkels bij indrukwekkende gevechtsscènes en vraag je je af of het verhaal nu eigenlijk echt anders is dan dat van de vorige twee films. En dat vertaalde zich in de cijfers.

artwork Davian

Toch haalde Fire and Ash wereldwijd 1,47 miljard dollar op, wat het de zestiende best verdienende film aller tijden maakt en de op één na grootste release van 2025. Dat klinkt als een overdonderend succes, maar in de meedogenloze rekenkunde van Cameron-productie is het eigenlijk maar net voldoende. Het productiebudget van naar schatting 400 miljoen dollar en met marketingkosten erbij van bijna een half miljard, betekent dat de film pakweg 1 tot 1,3 miljard dollar moest verdienen om break-even te spelen. Met 1,47 miljard dollar wereldwijd is Fire and Ash dus technisch winstgevend, maar dan amper. Cameron zelf vergeleek het eerder treffend: “It is one metric fuck ton of money, which means we have to make two metric fuck tons of money to make a profit.” Pandora is mooi, maar het is geen goedkope vakantiebestemming.

Ter vergelijking: de eerste Avatar (2009) bracht 2,92 miljard dollar op. Avatar: The Way of Water (2022) haalde 2,34 miljard dollar. Fire and Ash zit dus een stevige miljard onder de vorige twee films. Een daling die in de cinematografische wereld met gepaste bezorgdheid wordt bekeken, ook al passeert de film onderweg rustig Frozen 2 van Disney, dat met zijn 1,45 miljard dollar lange tijd gold als één van de meest winstgevende sequels ooit. Dat de Avatar-franchise met zijn drie films samen al meer dan 6,7 miljard dollar heeft opgebracht; meer dan de Star Wars-sequeltrilogie, de Jurassic World-trilogie of de Spider-Man-trilogie van Tom Holland, toont aan hoe fenomenaal dit universum presteert. En toch knijpt Disney de portemonnee dicht. Dat zegt iets over hoe absurd hoog de kosten zijn.

Cameron is zich daar maar al te goed van bewust. Op de podcast The Town with Matthew Belloni sprak hij openlijk over de angst voor “sequelitis” en over het feit dat slechts 75% van de bioscoopgangers uit 2019 vandaag nog effectief naar de zaal trekt. Streaming, covid, en de chronische luiheid van de moderne kijker die liever in pyjama op de bank zit dan tien euro te betalen voor een bioscoopstoel; het zijn allemaal factoren die Cameron zorgen baren. En hij is niet de enige: Leonardo DiCaprio vroeg zich recent in een interview met The Sunday Times hardop af of de bioscoop ooit een nichebeleving wordt, zoals een jazzbar. Dat is een tamelijk apocalyptische vergelijking van iemand wiens films doorgaans het tegendeel bewijzen, maar het geeft wel aan hoe nerveus Hollywood op dit moment is.

Cameron heeft aangekondigd dat hij Michelle Yeoh  wil betrekken bij Avatar 4 als Na’vi-personage genaamd Paktu’eylat, maar dat is uiteraard allemaal afhankelijk van of er überhaupt een Avatar 4 komt. Die kans hangt af van de financiële prestaties van Fire and Ash, van Camerons vermogen om de productiekosten terug te dringen en van Disneys bereidheid om opnieuw honderden miljoenen in een Pandoraans avontuur te pompen. Disney heeft intussen al aangetoond dat het perfect lucratieve films kan maken voor een fractie van het Avatar-budget: Lilo & Stitch kostte 100 miljoen dollar en bracht meer dan een miljard op, terwijl Zootopia 2 voor 150 miljoen dollar werd gemaakt en meer dan 1,7 miljard dollar ophaalde; én merchandise-karavanen op gang bracht. Avatar, geen kinderfranchise en dus geen oceaan van speelgoed en pyjama’s, kan daar moeilijk tegenop. En we zwijgen nog over AI, die nu heel leuk is op social media maar die in de toekomst banen zal kosten, budgetten naar beneden zal halen alsook de kwaliteit.

Camerons reputatie is gebouwd op het overschrijden van budgetten en planningen, op het bouwen van echte onderwatersets en het uitvinden van nieuwe camera-technologie omdat hij niet tevreden is met wat er al bestaat. Titanic (1997) was op het moment van zijn release de duurste film ooit gemaakt, en Cameron gaf zelf toe dat hij overwoog zijn pols te snijden als het mislukte. Het mislukte niet. “Don’t bet against James Cameron” is een echte mantra in de filmindustrie, maar zelfs de meest enthousiaste gokker weet dat trends uiteindelijk moeten keren. Als Cameron Avatar 4 en 5 met een aanzienlijk kleiner budget wil maken, zal hij creatieve en technologische keuzes moeten maken die zijn perfectionisme misschien niet overleven. Het alternatief? “There’s one open thread. I’ll write a book,” zei hij met de laconieke rust van een man die eigenlijk al zijn hele leven weet dat hij altijd zijn zin krijgt, en die ook dit keer waarschijnlijk gelijk krijgt.