Avatar: Fire and Ash (2025) *** recensie

Het embargo is eindelijk opgeheven en hier is dan uiteindelijk de review voor Avatar: Fire and Ash (2025) en kunnen we de vraag beantwoorden of de filmliefhebbers na 13 jaar weer even de adem inhouden voor deze threequel. James Cameron heeft in ieder geval opnieuw bewezen dat hij geen halve maatregelen neemt, want waarom zou je het simpel houden als je het ook spectaculair kunt maken? Na de aquatische escapades van Avatar: The Way of Water (2022) duikt Cameron nu letterlijk het vuur in, en dat leverde alvast beelden op die je doet geloven dat er nog steeds wonderen bestaan in Hollywood.

© 20th Century Studios

Korte inhoud: De derde aflevering in Cameron’s sci-fi saga volgt de familie Sully terwijl ze worstelen met het verlies van hun zoon Neteyam. Jake (Sam Worthington) en Neytiri (Zoe Saldaña) krijgen af te rekenen met een nieuwe, agressieve Na’vi-stam genaamd de Ash People, geleid door de vurige Varang (Oona Chaplin). Het conflict op Pandora escaleert verder en brengt nieuwe morele dilemma’s met zich mee.

Wat direct opviel is dat Cameron weer eens alle registers opentrekt om ons visueel te verpletteren. De Ash People zijn geen vriendelijke buren die langskomen voor een kopje thee. Deze door vulkanische as geharde krijgers dansen rond vuurputten alsof ze auditie doen voor de hel zelf. Hun leider Varang – zonder twijfel het meest interessante karakter uit de film – met haar rode hoofdtooi en vermogen om vuur te manipuleren, ziet eruit alsof ze rechtstreeks uit een nachtmerrie is gestapt. “Your goddess has no dominion here,” sist ze dreigend tegen Sigourney Weaver’s Kiri, en je voelt meteen dat dit geen gezellige familiebijeenkomst wordt. Cameron heeft altijd geweten hoe hij spanning moet opbouwen, en deze film toont aan dat hij die vaardigheid nog lang niet verleerd is. De beelden van de as-bedekte landschappen, verwoest door vulkanische uitbarstingen, vormen een schril contrast met de weelderige onderwaterwerelden uit de vorige film. Het is alsof Cameron systematisch alle elementen van Pandora wil verkennen – eerst het bos, toen het water, nu het vuur. We kunnen alleen maar hopen dat hij niet plots gaat experimenteren met de lucht, want dan krijgen we waarschijnlijk drie uur vliegende Na’vi.

De terugkerende cast leest als een who’s who van Hollywood-veteranen die blijkbaar niets beters te doen hebben dan zich in blauwe verf te laten onderdompen. Naast Worthington en Saldaña zien we ook Kate Winslet, Stephen Lang, Cliff Curtis, en een hele rits jonge acteurs die blijkbaar het geluk hebben gehad om in Cameron’s goede gratie te staan. Nieuwkomer David Thewlis voegt zich bij de cast als Peylak, leider van de Wind Traders, want blijkbaar heeft Pandora nu ook nomadische handelaars die rondreizen op vliegende schotels.

Wat de film ook duidelijk maakt, is dat Cameron vastbesloten is om zijn “alle mensen zijn slecht, alle Na’vi zijn goed” paradigma eindelijk overboord te gooien. De Ash People zijn duidelijk niet de vriendelijke bosbewoners die we gewend zijn, en dat brengt een welkome morele complexiteit met zich mee. Jake Sully wordt gevangen genomen door mensen, Varang verbindt zich met de militaire kolonel Quaritch (Lang), en de familie Sully moet zich weer in allerlei bochten wringen om te overleven. Het is alsof Cameron eindelijk beseft heeft dat nuance misschien wel een goed idee is in een verhaal dat drie uur duurt. De visuele aspecten van de zijn, zoals verwacht, werkelijk adembenemend. Cameron en zijn team hebben weer eens bewezen dat ze de grenzen van wat technisch mogelijk is kunnen verleggen. De vuureffecten zijn zo realistisch dat je bijna de hitte door het scherm voelt, en de gedetailleerde weergave van de verschillende Na’vi-clans toont aan dat Cameron’s perfectionist-gen nog steeds volledig intact is. De trailer laat ook een glimp zien van de Wind Traders, die reizen op luchtvaartuigen die getrokken worden door gigantische schepen.

© 20th Century Studios

Maar is Fire and Ash ook een goede film? Ik ga veel mensen teleurstellen, maar ik vond het zwaar tegenvallen. Dit is geen film, dit is een overlange marketingcampagne voor Camerons volgende onderwaterobsessie, verpakt in een narratieve structuur die zo dun is dat je er doorheen kunt kijken zoals door het kristalheldere water van Pandora zelf. De plot is letterlijk een remake van het tweede deel, alleen nu met een nieuwe antagoniste, die halverwege de film gewoon verdwijnt om dan op het einde nog eens de kop opsteekt. Jake moet opnieuw een vreemd volk leren vertrouwen, opnieuw vechten voor hun land, opnieuw een soort messiasfiguur worden en de strijd aangaan tegen de mensen. De kinderen van Sully zijn kartonnen borden, ondanks het feit dat ze gespeeld worden door echte acteurs via performance capture. En nee, het probleem ligt niet aan de technologie; waarbij Sigourney Weaver via motion capture een tiener speelt, is werkelijk een fascinerende technische prestatie. Het probleem is dat Cameron blijkbaar vergeten is dat personages ook daadwerkelijk iets moeten doen behalve “brooo” en “cuz” roepen. Elk subplot krijgt zijn eigen begin, midden en einde, maar geen ervan voelt als het maakt deel uit van een groter geheel. Het is alsof je naar een seizoen van een middelmatige Netflix-serie kijkt, alleen dan in één keer, zonder de mogelijkheid om te pauzeren en je verstand te bewaren.

De 48 frames per second die Cameron gebruikt voor de actiescènes zijn een visuele ervaring die je ofwel totaal meesleept ofwel compleet uit de film haalt. Het ziet eruit als een PlayStation-cutscene of die nieuwe tv waarop de motion smoothing aanstaat (iets wat ik als eerste uitzet bij aankoop van een nieuwe flatscreen). En die climax die maar blijft doorgaan? Het is letterlijk de Titanic-finale opnieuw, maar dan met meer blauw en minder emotionele impact. Cameron recycleert niet alleen zijn eigen verhalen, hij recycleert ook zijn eigen beelden. Neytiri die door een helikopterruit schiet? Doet ze nu drie keer op exact dezelfde manier. Het meest frustrerende aan Avatar: The Way of Water is dat het zo’n gemiste kans is. Cameron had dertien jaar om iets origineels te bedenken, om de politiek en filosofie van het eerste deel uit te diepen, om ons iets nieuws te laten zien over kolonialisme, milieubescherming, of gewoon de menselijke conditie. In plaats daarvan krijgen we “red de walvissen” als boodschap; een boodschap die zo controversieel is als zeggen dat puppies schattig zijn. Voor iemand die ooit films maakte die daadwerkelijk iets durfden te zeggen, voelt dit als lafheid verpakt in een drie miljard dollar kostuum.

Avatar: The Way of Water is geen slechte film maar het is de zwakste van de drie en in het beste geval een drie uur (!) durende screensaver met pretentie. Het is een film die vraagt om je volledig onder te dompelen in zijn wereld, maar vergeet dat werelden ook bewoners nodig hebben die interessant zijn. Het is visueel verbluffend maar emotioneel bankroet, technisch briljant maar narratief lui. Gezien het feit dat The Way of Water meer dan 2,3 miljard dollar opbracht wereldwijd, kunnen we er van uitgaan dat Disney niet bepaald nerveus is over de commerciële vooruitzichten, maar ik zou toch op mijn hoede zijn. Na Covid hebben de studios een compleet nieuw bezoekersklimaat gecreëerd, één die liever thuis blijft zappen of op zijn ipad staren dan naar de bioscoop te gaan. Vanaf 17 december 2025 in de bioscoop.