The Devil’s Own (1997) **½ Blu-ray recensie

Als je naar The Devil’s Own (1997) kijkt met de verwachtingen van een kritische filmliefhebber, dan krijg je iets dat tegelijk intrigeert én frustreert. Regisseur Alan J. Pakula zet twee zwaargewichten tegenover elkaar: Harrison Ford als de eerlijke politieagent Tom O’Meara en Brad Pitt als Frank McGuire / Rory Devaney, verweven in een moreel web rondom loyaliteit, terrorisme, familie en verraad. Technisch zit het best strak: cinematograaf Gordon Willis (zijn laatste film voor hij ging pensioen) zorgt voor donkere tinten die perfect passen bij het grijze morele landschap, de muziek van James Horner probeert dramatisch gewicht te geven aan scènes waarin het verhaal anders dreigt te verzanden.

© Sony Pictures Releasing

Korte inhoud: Rory Devaney, lid van de IRA, vlucht naar New York met een verborgen agenda – wapenhandel voor de “oorlog thuis.” Hij krijgt onderdak bij Tom O’Meara, een politieman van Iers-Amerikaanse afkomst, die niets weet van Rory’s plannen of achtergrond. De twee groeien naar elkaar toe – een soort surrogaat vader-zoonrelatie – totdat Tom erachter komt wat Rory van plan is. Dat leidt tot conflicten, zowel innerlijk bij Tom als in hun relatie, en uiteindelijk tot een confrontatie. Ondertussen zijn er gezinsscènes met vrouw Sheila (Margaret Colin) en de dochters, morele dilemma’s (hoe ver ga je in de wet, in loyaliteit, in geweld) en een plot dat probeert evenwicht te houden tussen sympathie voor Rory’s motieven en kritiek op zijn methodes.

Je ziet meteen waar dit misloopt – en eerlijk gezegd, waar het best interessant is. Pakula probeert een thriller te maken met diepgang, met twee hoofdpersonages die allebei hun eigen codes hebben, hun eigen morele limieten. Maar de film is verwikkeld in haar eigen productieproblemen: het script was aan het herschrijven, zelfs tijdens de opnames; Brad Pitt klaagde publiekelijk dat de film begon zonder bruikspaar script. Dat soort chaos sluipt in het eindproduct: relaties en motivaties die niet altijd uitgewerkt zijn, figuren die soms puzzelen omdat scènes van de ene versie erin zitten, scènes van de andere eruit.

Wat Ford en Pitt doen, is het sterke punt. Ford is solide als O’Meara – hij probeert altijd het goede te doen, houdt vast aan zijn principes, zelfs als die beginnen te barsten. Hij laat zien dat hij meer is dan actieheld; je voelt zijn dilemma wanneer hij beseft dat de grens tussen vriend en vijand vervaagt. Pitt daarentegen heeft de moeilijke taak om sympathie op te wekken voor iemand die dingen doet die je niet kunt goedkeuren. Hij slaagt soms, maar zijn Iers accent, … dat schiet vaak tekort. Dit was voor mij althans een bron van afleiding. Je gelooft nooit echt dat hij een IRA man is, maar eerder iemand die de tongval probeert te imiteren.

De film wil aantonen dat terrorisme méér is dan goed versus kwaad, dat geweten, loyaliteit, familie; allemaal dingen zijn die mensen ertoe kunnen brengen verschrikkelijke keuzes te maken. Maar de film slaagt er niet helemaal in om die ambiguïteit consistent te houden. Soms wordt Rory net iets te zacht voorgesteld voor wat hij is, of krijgt Tom iets te veel ruimte om sympathie te oogsten bij het publiek, waardoor je gaat denken dat de film bang is om écht grensoverschrijdend te zijn. Het resultaat: stukjes thriller, stukjes melodrama, en af en toe een gevoel dat je naar iets kijks zit te kijken dat beter had kunnen zijn.

Technisch is het geen ramp: Willis’ camerawerk is mooi, de sfeer is somber op een manier die past bij het politieke thema, de locaties (New York en Belfast) worden redelijk overtuigend gebruikt, al voel je soms de Hollywoodglans erdoorheen glimmen waar je misschien liever rauwheid zag. En Horner geeft genoeg emotionele ondersteuning, al zijn de hoogtepunten van de score niet memorabel. De scènes waarin Tom zijn rol als vaderfiguur heeft, de momenten rust tussen actie – die werken wel, vaak beter dan de actie zelf. Maar de actie is ok, niet meer. Je krijgt spektakel, maar geen echt verwrongen, hartverscheurend conflict op actie-niveau, gewoon de standaard climax waarin relaties verbrijzeld worden.

Wat ik persoonlijk jammer vind: de film had kunnen zijn wat hij pretendeerde te zijn: een thriller die echt morele vragen durft te stellen, een karakterstudie verpakt in geweld, geen simpele schurk en held. In plaats daarvan krijg je iets dat blijft hangen tussen ambitie en clichés. Dat is niet per se slecht. Soms is midden in de weg al interessant – maar het voelt bij momenten onaf. Je gaat weg denken: “als die scène anders was gemonteerd, of als Rory iets minder sympathiek was, of als Tom iets meer fouten had gemaakt zonder duidelijk vergeving”, dan had het sterker gekund. Soms wou ik dat Pakula wat meer risico had genomen, minder rust had ingelast, meer scherpe keuzes. De man was 69 en een jaar na deze film zou hij tevens zijn omgekomen in een tragisch auto-ongeval.

Ondanks alles is The Devil’s Own geen verloren inspanning. Voor wie houdt van films over politiek, loyaliteit en de tol van morele keuzes, biedt hij veel stof tot nadenken. Hij is niet consistent genoeg om echt een klassieker te zijn, maar hij is wel tot op een zekere hoogte boeiend, vooral als Ford en Pitt je aanspreken. Hij is als een goed gesprek met een vriend waarin jullie het eens zijn dat de wereld niet zwart-wit is, maar je allebei wéét dat je eigenlijk geen goed antwoord hebt. En dat op zich is al méér dan veel andere actiethrillers leveren. Het is een film van grote beloften, met technische degelijkheid en sterke hoofdrollen; maar met een script dat worstelt, met morele ambivalentie die niet helemaal uitgewerkt wordt. Een film om te zien als je houdt van conflicten die niet opgelost worden, geen popcornhelden, maar waar je wel af en toe popcorn zou willen eten als het allemaal iets minder zwaar was. De film is vanaf 15 september 2025 te zien op Netflix.