Bugonia (2025) ***½ recensie

Yorgos Lanthimos laat weer zijn sadistische kantje zien. De Griekse filmmaker die van elke familiefilm een Bergman-achtig existentieel drama zou kunnen maken, keert terug met Bugonia (2025). En alsof zijn vorige films niet genoeg waren om je geloof in de mensheid op de proef te stellen, legt hij nu de vinger nog dieper in de wonde van onze moderne samenleving. Want wat gebeurt er wanneer complottheorieën, stervende bijen en corporate greed samenkomen in één verhaal? Precies: chaos.

© Focus Features

Korte inhoud: Het verhaal draait rond Teddy (Jesse Plemons), een droevige bijenhouder die ervan overtuigd is dat Michelle Fuller (Emma Stone), de kille CEO van een farmaceutisch concern, eigenlijk een buitenaards wezen is dat de aarde wil vernietigen. Samen met zijn naïeve neef Donny (Aidan Delbis) ontvoert hij haar om haar te dwingen contact op te nemen met haar “moederschip” en onderhandelingen te voeren over de vrijheid van de aarde.

Lanthimos heeft altijd al de gave gehad om het absurde in het alledaagse te vinden, maar in Bugonia lijkt hij zijn eigen formule te verslaan met een voorhamer. De film is een remake van Jang Joon-hwan’s Zuid-Koreaanse Save the Green Planet! (2003), maar waar het origineel nog enige subtiliteit behield, gooit Lanthimos alle remming overboord. Het resultaat is een film die tegelijkertijd fascinerend en uitputtend is, zoals kijken naar een auto-ongeluk in slow motion, maar dan twee uur lang. Maar Emma Stone bewijst opnieuw waarom ze momenteel één van de meest veelzijdige actrices ter wereld is. Haar Michelle Fuller is ijskoud perfectionisme in pak, een vrouw die diversiteitstrainingen opneemt alsof ze een boodschappenlijstje voorleest. Stones vertolking wisselt op briljante wijze tussen die van een heerszuchtige, zakelijke ijskoningin en een wanhopige gevangene, maar het is vooral haar transformatie in het laatste deel van de film die indruk maakt. Wanneer ze met geschoren hoofd in de kelder zit vastgeketend, toont ze een kwetsbaarheid die contrasteert met haar eerdere koude professionalisme.

Jesse Plemons levert waarschijnlijk de prestatie van zijn carrière af als Teddy. Zijn vertolking is gedurfd als complex met “een hoge mate van waanzin die er op de één of andere manier in slaagt om gegrond te blijven menselijkheid en niet in fantasie of absurditeit. De man weet perfect hoe hij een personage moet spelen dat tegelijkertijd belachelijk en tragisch is. Zijn Teddy is geen cartoon-schurk, maar een gebroken man wiens liefde voor zijn stervende moeder (gespeeld door Alicia Silverstone) hem heeft doen afdrijven naar de donkere hoeken van internet-complottheorieën.

De film begint veelbelovend met een scherpe satire op onze tijd. Lanthimos en scenarioschrijver Will Tracy (bekend van “Succession” en The Menu) weten perfect aan te geven hoe mensen in echo-kamers belanden, hoe ze hun “eigen onderzoek” doen en hoe ze de mainstream media wantrouwen. Het is bijna eng hoe actueel deze thema’s zijn, vooral in een tijd waarin complottheorieën welig tieren op sociale media. Maar Lanthimos kan het niet laten om zijn publiek te kwellen. Net wanneer je denkt dat je een slimme commentaar op moderne paranoia krijgt, begint hij met zijn sadistische spelletjes. Je zal lachen en met afschuw toekijken. De film bevat scènes van marteling die zo expliciet zijn dat je je afvraagt of Lanthimos gewoon zijn eigen grenzen aan het testen was, of dat er werkelijk een artistieke reden achter zit.

Het is echter geen perfecte film. Het probleem met Bugonia is niet dat het provocerend is; Lanthimos-films zijn altijd provocerend geweest. Het probleem is dat de film zich vastklampt aan zijn centrale grap alsof het leven ervan afhangt. Twee uur lang moeten we kijken naar een man die denkt dat zijn gevangene een alien is, terwijl zij haar best doet om te overleven. Dat concept werkt misschien een halfuur, maar uitgerekt over een volledige speelfilm van 120 minuten wordt het vermoeiend.

Toch is er veel om van te houden in deze bizarre productie. Robbie Ryan’s cinematografie is zoals altijd schitterend, en Jerskin Fendrix’s score jaagt je de stuipen op het lijf op precies de juiste momenten. De productiedesign creëert een wereld die tegelijkertijd herkenbaar en vervreemdend is, perfect voor Lanthimos’ unieke visie. Het einde van de film is waar Bugonia eindelijk zijn ware kleuren toont. Zonder te veel te verklappen: het laatste half uur bevat enkele van de meest ontroerende beelden die Lanthimos ooit heeft gefilmd. De montage van Yorgos Mavropsaridis is gewoon te gek. Het is alsof de filmmaker eindelijk beseft dat zijn personages meer zijn dan louter instrumenten voor zijn cynische wereldvisie.

Ik heb er van genoten maar was toch niet helemaal overtuigd en ik weet niet of het publiek dit allemaal zal lusten. De trailer steekt wel goed in mekaar dus vermoedelijk zullen veel mensen deze kunstzinnige foltering een kans geven. Uiteindelijk is Bugonia typisch Lanthimos: briljant geacteerd, visueel verbluffend, intellectueel stimulerend en emotioneel uitputtend. Het is een film die je respecteert om zijn ambities, maar waarvan je je afvraagt of je hem ooit nog een tweede keer wilt zien. Emma Stone kan inderdaad alles, maar dat betekent niet dat we haar door de hel moeten laten gaan om dat te bewijzen. Soms is minder gewoon meer … zelfs voor een filmmaker die van overdaad blijkbaar zijn handelsmerk heeft gemaakt. De film was donderdag te zien op het Festival van Venetië, en zou op 29 oktober 2025 bij ons moeten uitkomen.