Nu ja, daar hebben we dan eindelijk onze wereldberoemde EU AI Act. Het eerste en meest verregaande AI-regelgeving ter wereld, zeiden ze. Een mijlpaal! Een doorbraak! De redding van de mensheid tegen de digitale barbaren! Maar zoals dat gaat met Europese wetgeving: tussen de eerste fanfare en de werkelijke implementatie zit dikwijls een kloof zo groot als het gat in de Belgische begroting. En die kloof wordt nu pijnlijk duidelijk voor iedereen die ooit een boek heeft geschreven, een liedje heeft gecomponeerd, of een film heeft gemaakt zonder dat een algoritme er zijn digitale pootjes aan heeft afgeveegd.
photo by Davian
De AI Act, die sinds augustus vorig jaar van kracht is, zou ervoor moeten zorgen dat AI-systemen zoals ChatGPT, DeepSeek en DALL-E zich netjes houden aan de Europese auteursrechtwetgeving wanneer ze hun modellen trainen op materiaal dat niet van hen is. Bovendien zouden ze “eerlijke en gepaste” vergoedingen moeten betalen aan de mensen die dat materiaal hebben gemaakt. Klinkt redelijk, toch? Wel, blijkbaar niet voor de techgiganten die liever hun digitale stofzuigers ongehinderd door de culturele erfenis van Europa laten razen.
Een brede coalitie van Europese schrijvers, acteurs, muzikanten, filmproducenten, journalisten, vertalers en beeldende kunstenaars heeft deze week in een gezamenlijke verklaring de alarmklok geluid. Ze beschuldigen de Europese Commissie ervan de creatieve industrieën te verkopen ten voordele van de AI-reuzen. En dat terwijl die creatieve sectoren goed zijn voor bijna 7 procent van het Europese bbp en werk verschaffen aan 17 miljoen mensen. Ter vergelijking: dat is meer dan de farmaceutische, automobiel- en hoogtechnologische industrieën samen. Maar blijkbaar is dat niet genoeg om de Commissie te overtuigen dat kunstenaars misschien, héél misschien, ook recht hebben op bescherming van hun werk.
Het probleem zit hem in de implementatie van de wet. Want tussen de mooie woorden op papier en de praktijk van alledag gaapt een kloof. De GPAI Code of Practice en de bijbehorende richtlijnen zouden AI-bedrijven moeten helpen om zich aan de wet te houden. Maar volgens de rechthouders is het eerder een handleiding voor hoe je de wet kunt omzeilen zonder je vuile handen te maken. De coalitie spreekt niet mis over “wholesale unlicensed use” van beschermd materiaal door AI-bedrijven. In gewone mensentaal: ze pakken alles wat ze kunnen vinden op het internet en proppen dat in hun AI-systemen, zonder te vragen of ze dat mogen, laat staan ervoor te betalen. Het is alsof je naar de Colruyt gaat, je winkelwagen vult, de verpakking wat aanpast en vervolgens wegloopt zonder een cent te betalen.
Wat de hele situatie nog meer wrang maakt, is dat de rechthouders wel degelijk werden geraadpleegd tijdens het opstellen van de wet. Ze hebben in goed vertrouwen meegewerkt, hun bezorgdheden geuit, en alternatieven voorgesteld. Maar blijkbaar is hun advies even serieus genomen als de mening van een klant bij De Lijn over de punctualiteit van de bussen. Het eindresultaat, zo stellen ze, is “niet een evenwichtig compromis; het is een gemiste kans om betekenisvolle bescherming te bieden aan intellectuele eigendomsrechten.”
Ondertussen kijken de Amerikanen met een mengeling van verbazing en geamuseerdheid naar onze Europese toestanden. Vice-president JD Vance heeft de EU AI Act openlijk afgekraakt als “buitensporige regulering” die Amerikaanse techbedrijven benadeelt. Het is een beetje ironisch dat net de Amerikanen ons verwijten te veel regels te hebben, terwijl wij er tegelijkertijd niet in slagen die regels fatsoenlijk toe te passen op de Amerikaanse techgiganten die onze culturele industrie leegzuigen.
De gevolgen zijn nu al merkbaar. Terwijl we hier nog discussiëren over de implementatie, worden AI-modellen massaal ingezet en maken ze gebruik van geschrapte content. De schade aan en oneerlijke concurrentie met de culturele en creatieve sectoren is volgens de coalitie “elke dag zichtbaar.” Het is alsof je toekijkt hoe een dief langzaam maar zeker je huis leeghaalt, terwijl de politie nog bezig is uit te zoeken of ze wel bevoegd zijn om in te grijpen. De culturele en creatieve sectoren vormen de basis van onze culturen en de interne markt, benadrukken de rechthouders. Maar blijkbaar is dat voor de Europese Commissie minder belangrijk dan het plezier maken van Big Tech. De coalitie roept de Commissie op om de implementatie van de AI Act te herbekijken en ervoor te zorgen dat de wet “zijn belofte waarmaakt om Europese intellectuele eigendomsrechten te beschermen in het tijdperk van generatieve AI.” Ze roepen ook het Europees Parlement en de lidstaten op om het onbevredigende proces aan te kaarten.
De EU AI Act dreigt een dure grap te worden voor iedereen die ervan uitging dat Europa zijn culturele erfenis zou beschermen tegen de digitale rooftochten van Silicon Valley. Want zoals de coalitie het kernachtig samenvat: het huidige implementatiepakket is “simpelweg een verraad van de doelstellingen van de EU AI Act.” Moet er een bescherming komen van intellectueel eigendom? Ja, maar hoe ga je zoiets implementeren op mondiaal vlak? Want de EU kan wel AI in Europa regelen, en zelfs AI gedeeltelijk aan banden leggen, laar als je in de States nog steeds MidJourney of ChatGPT kan gebruiken is het allemaal een maat voor niets. Sowieso zal er een systeem moeten zijn dat films bijvoorbeeld verplicht moeten aangeven wanneer ze AI hebben gebruikt alsook commercials tot zelfs docu’s of imago-campagnes, net zoals een koekendoos bij ons een label moet dragen van hoe gezond deze wel niet is. En zo kan de klant zelf kiezen waar hij zij geld aan uitgeeft. Maar we zijn nog ver verwijderd van een sluitende oplossing voor de bescherming van auteursrechten.