Het slasher film klimaat

Worden films beïnvloed door het sociaal-politieke klimaat? Wel, films zijn een bron van informatie. Niet alleen op inhoudelijk vlak, maar ook op cultureel en bij nader inzien ook op sociaal-politieke vlak. Bekijk de films vanaf het begin van de 20e eeuw, lees tussen de regels, en je zult de geschiedenis kunnen bekijken vanuit een politiek-sociale invalshoek. Wallonië en Vlaanderen bijvoorbeeld hebben elk een eigen politieke dynamiek en dat zie je ook in de filmproducties. Tegenwoordig is het in Vlaanderen ondenkbaar om een sociaal-geëngageerde film te zien, terwijl in Wallonië dit nog steeds schering en inslag is. Vergelijk de auteursfilms van Jean-Pierre Dardenne met de ambitieuze commerciële films van Erik Van Looy. Je kan natuurlijk ook in Vlaanderen proberen om een sociale film uit te brengen, maar de kans dat de film zal aanslaan bij het publiek is vrij klein. De taalbarrière is een bijkomend probleem, maar misschien wel minder belangrijk dan de onbewuste behoefte van het publiek.

Michael Moore vertaalde deze “behoefte” perfect in zijn documentaire Bowling for Columbine. Op inhoudelijk vlak is de film veel beter dan Fahrenheit 9/11 en gaat eigenlijk dieper in op de sociaal-politieke context van een land, en de directe gevolgen. Hij toonde aan dat Amerika eigenlijk niet zo’n “vrij” land is zoals we soms denken. Het centrale thema van Bowling was het ANGST-gevoel. Schrik om bestolen te worden, schrik om aangevallen te worden, schrik van de arme mensen,… De dappere Amerikaan zag er plots niet zo dapper uit, en het angstbeeld werd een essentieel onderdeel van de Amerikaanse psyche. Deze angst wordt uiteraard gevoed door de media, en uiteindelijk ook door de filmindustrie.

Ik ga hier niet mijn cursus filmgeschiedenis boven halen, maar gewoon even de slasher-film onderzoeken. Een genre film die eigenlijk goed begon te draaien toen ik net oud genoeg was om films te bekijken. Sinds het prille begin met Halloween in 1978, hadden de studio’s meteen ingezien dat ze op een goudmijn waren gevallen. Het publiek was er dol op. Freddie Krueger, Michael Meyers en Jason Voorhees (Friday the 13th) groeiden uit tot echte filmsterren. De slasherfilms werden gemaakt met relatief weinig geld, quasie geen speciale (of rotslechte) effecten, geen grote (en dure) acteurs en er was ook geen noodzaak om een goed scenario te hebben. De films waren zo dom en de serial killers zo populair, dat ze snel de rendabiliteits-status kregen van ultieme fast-food films. Critici (vooral die snuggere typen uit Frankrijk) merkten snel op dat de slasherfilms beantwoorden aan een strak patroon. Voor diegene die onbekend zijn met het genre zijn hier de 3 kapitale regels:

(1) Indien jongeren slechte dingen doen (zoals roken, drank benutten, sex hebben), worden ze gedood.
(2) Indien de jongeren slechte dingen vermijden (zoals maagdelijk blijven), hebben ze een kans te overleven. Maagdelijkheid hangt ook af van hoe mooi of hoe nerdy je bent. Mooie maagden leven meestal het langst.
(3) De serial-killers sterven nooit. Zij komen altijd terug. Elke keer. De Freddy en Jason serie elk hebben elk een film met “The Last …”. Maar uiteindelijk komen ze altijd terug.

Er zijn uiteraard nog een aantal regels, en deze worden goed samengevat door de regisseur van A Nightmare on Elm Street, Wes Craven, in het verfrissende Scream (1996), waarover ik later nog iets zal aan toevoegen. In ieder geval duren mooie liedjes niet lang en begon er slijt op de formule te komen in het begin van de jaren ’90. Een periode waar ook de Democraten aan de macht waren met president Bill Clinton, iets wat voor vele analisten als een mogelijke oorzaak is van de teleurgang van de slasher-film. De conservatieve culturele atmosfeer uit de jaren ‘80 die de jongeren wees op de vele gevaren in het leven, werd plots omgebogen door een nieuwe wind waar jongeren iets meer ruimte kregen om zichzelf te ontwikkelen en kritisch te zijn. Dus geen films meer waar teenagers in stukken worden gehakt door een angstaanjagend monster met een bot slagersmes.

De laatste twee paar Jason en Freddie films die uitkwamen in de regeerperiode van Clinton, waren ook totaal verschillend van de oorspronkelijke. Laat ik er meteen bij zeggen dat het ook niet de beste films waren, maar zeker interessant genoeg om ze even te bestuderen. Neem nu bijvoorbeeld New Nightmare (1994) van Wes Craven. Niet meteen een uitspatting van maagdelijk bloed en schrikwekkende achtervolgingen, maar wel een soort post-moderne analyse van het genre, waarin Freddy geconfronteerd wordt met de “echte” samenleving. Freddy kwam tot leven op de set van een Freddy-film. En voor een keer geen pas ontmaagde jonge schoolmeisjes te bespeuren! Ook Jason X (2001) ging een compleet andere toer op met een Jason die werd geprojecteerd in de toekomst. Een draak van een film, maar toch een serieuze trendbreuk met de andere Jason-films.

De democraten brachten een periode van “bezinning en reflectie”. Wes Craven voelde dit goed aan en bracht on cue de film waar de jongeren op zaten te wachten, nl. Scream, die de spot dreef met die domme films uit de jaren ’80. De film ging over een bende jongeren die geplaagd werden door een seriemoordenaar. Door hun voorkennis van de slasherfilm goed te gebruiken willen ze aan hun belager ontsnappen, was het niet dat de dader in kwestie ook een horrorfan blijkt te zijn. De dode teenagers en de wegspringende kat in de kast was pure parodie, en de jongeren waren er gek van. Terwijl de Freddy’s en de Jason films werden gemaakt in de Reagan-periode waar alle jongeren die aan de drugs zaten of vroegtijdig sex hadden in het internaat zouden vliegen, zag je met de Scream films een meer “liberale” aanpak van de situatie. De nieuwe leuze was, “it’s sometimes good to be bad” en met je verstand kom je stukken verder.

Maar met Bush aan de macht kwamen de oude schrikfantomen opnieuw uit de kast. En wel nog samen met Freddy vs Jason. Een film, die naast een paar moderne trekjes (email en jongeren op een rave-party), eigenlijk perfect uit de jaren ’80 had kunnen komen. Jonderen die vroegtijdige sex hebben worden vermoord, alsook de dronkaards en de marihuana-rokers. De blonde mooie maagd overleefd en de levenslesjes zijn geleerd. Sorry voor deze spoiler, maar de film heeft naast deze observatie niet veel om het lijf.

En de conservatieve periode is verre van over. Een mooi voorbeeld is de terugkeer van The Texas Chainsaw Massacre (2003), de remake van TCM (1974) gemaakt tijdens de regeerperiode van de conservatieve Nixon. De film Cry Wolf (2005) gaat dezelfde toer op. Los van de socio-politieke context lijkt de film best leuk te zijn, maar hopelijk zal deze iets minder cliché zijn als zijn voorgangers. Bekijk hier de trailer van de film en laat me weten wat jullie er van vinden. De liefhebbers van intelligente horror-films zullen nog minstens 3 jaartjes moeten op hun honger blijven zitten.

Leave a Comment

Je e-mailadres zal niet getoond worden. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *