De FilmBlog

De trailer van Valkyrie (2008) ziet er best indrukwekkend uit, maar ik had ook niet anders verwacht van Bryan Singer die eerder met succes het nazisme wist te bespelen in Apt Pupil (1998). Spijtig genoeg, maar volkomen te begrijpen, is de film dus niet in het oorspronkelijke Duits, maar wel in het Engels (lees: Amerikaans) – geheel ontdaan van de soms karikaturale ‘Duitstalige accentjes’ zoals dat het geval was in Shindler’s List (1993). Het had productioneel waarschijnlijk minstens 6 maanden gekost om de gehele Amerikaans/Engelse Hollywood-cast foutloos Duits te laten spreken. Door het bekijken van de trailer kan je als Europeaan daar moeite mee hebben, maar bij het zien van de film ben je al snel na de eerste 10 minuten over dit taalprobleem. Persoonlijk heb ik liever Engels zonder haar op, dat Engels vol met Duitse invallen. Enkel een meester als Steven Spielberg kan hiermee zonder kleerscheuren doorkomen.

Korte inhoud: Claus von Stauffenberg (Tom Cruise) staat dichtbij Hitler en is een dienaar in diens Derde rijk. Maar Stauffenberg walgt van de misdaden van de nazi-regering en hoe langer hoe meer gaat hij Hitler als een enorm gevaar zien. Hij besluit samen met enkele andere officieren Hitler om te brengen door een aanslag op hem te plegen. Bekijk hier ook de korte featurette.

De meesten onder jullie zullen waarschijnlijk moeite hebben met Tom Cruise, maar weet dat hij op 2 druppels water trekt op de echte Claus von Stauffenberg. Zijn populariteit en zijn herkenbaar gezicht maakt het soms moeilijk om je echt in te leven in zijn personage en het drama, maar ik geef deze film toch het voordeel van de twijfel. De marketing machine slaat ons ook niet dood (kan nog wel gebeuren) met Tom Cruise posters. Het enige reclame die Valkyrie kreeg kwamen in de vorm van onheilspellende berichten, maar daar merk je in de trailer bitter weinig van. Maar de grootste ramp zal misschien gebeuren bij de box-office, want blijkbaar zou de film gesandwiched zitten tussen twee comic-book zwaargewichten: The Incredible Hulk (2008) en The Dark Knight (2008). En dit voor een keertje dat Singer eens een film maakt die niet is gebaseerd op een comic. Valkyrie komt trouwens ook uit in dezelfde periode als het nieuwe Pixar-geweld Wall-E (2008). Zeker niet wanhopen, Bryan, het komt allemaal wel goed.

***Related Posts***
30/05/2008: Weinsteins brengen andere Valkyrie op de markt
10/10/2007: Wederom pech voor Tom Cruise en zijn Valkyrie
19/07/2007: Valkyrie met Tom Cruise over de Hitler-aanslag
22/03/2007: Aanslag op Hitler met Tom Cruise en Bryan Singer

Filmen op pellicule heeft zijn voor- en nadelen. Het voordeel van pellicule is dat je een mooi beeld kan afleveren van hoge kwaliteit en rijk aan kleurtinten, dit in tegenstelling tot het HD-formaat die als videoformaat een 'ander soort' beeld aflevert die iets platter lijkt. Soms merk je dat bij tv-spotjes. De Belgacom/Proximus spotjes of de spotjes van biermerken of etenswaren zijn meestal gefilmd op 35mm pellicule, terwijl goedkope brol zoals die van meubelen Haverzicht en soortgelijke spotjes meestal op video worden gedraaid (in het beste geval HD, in de andere gevallen Beta Digit of zelfs DV). Meestal worden voor deze spots ook onbekwame regisseurs ingehuurd en dat versterkt nogmaals het spuuglelijke en smaakloze karakter van de filmpjes.

Een ander voordeel van de 35mm pellicule zijn de lenzen en de camera's die van veel betere kwaliteit zijn. Ik heb momenteel een tv-spotje lopen op alle commerciële zenders in België voor Leerdammer, gefilmd met een highspeed 35mm camera. Highspeed (beelden filmen met vertraging of versnelde weergave) kan je niet bekomen met hoge kwaliteit op een videoformaat, tenzij je naar héél dure HD camera’s overstapt. Maar deze camera’s wegen niet op tegen de prijs van een 35mm camera.

Het nadeel van pellicule is dat de productie duurder is dan een video-productie. Er zijn ook onvoorziene omstandigheden bij de ontwikkeling. Tijdens de opnames van een pellicule opname moet de camera regelmatig gecontroleerd worden op stofjes achter de lens, maar krassen in het negatief zijn vaak moeilijk detecteerbaar. Bij de ontwikkeling van het negatief kom je nu en dan eens voor een verrassing te staan. En hier sluit ik, na mijn veel te lange inleiding, naadloos aan bij Valkyrie (2007)

Bij de ontwikkeling van de 35mm pellicule van de nieuwe film met Tom Cruise is er blijkbaar iets misgegaan, waardoor een groot deel van de scènes onbruikbaar is geworden. De opnamen van de mislukte aanslag op het leven van Adolf Hitler moeten vrijwel helemaal worden overgedaan, zo meldt Entertainment Wise. Het moet weer eens lukken dat dit moet voorkomen met een Europees, in dit geval Duits, productiehuis.

Van de opnamen die in het centrum van Berlijn werden gedraaid, is alleen de eindscène, waarin Tom Cruise in de rol van Claus von Stauffenberg zijn lot moet ondergaan, nog bruikbaar. Volgend weekeinde worden naar verluidt de camera's weer opgesteld in het Berlijnse centrum. Dat is echt wel balen voor de regisseur Bryan Singer, die zijn andere projecten nu mag gaan verschuiven en zo meer tegen de datum van de Hollywood staking zal komen te liggen.

Het is trouwens niet de eerste keer dat de 'Valkyrie'-productie met tegenslag te maken krijgt. Toen de makers van de film de Duitse autoriteiten toestemming vroegen voor het filmen op locatie, kregen zij te maken met bezwaren vanwege het lidmaatschap van Cruise bij de Scientology Church. De beweging wordt in Duitsland aangemerkt als sekte. En eind augustus raakten elf mensen gewond bij een ongeluk op de set. Figuranten vielen uit een vrachtwagen toen een zijpaneel openging terwijl het voertuig een bocht nam. En of dit nog niet genoeg was werd tijdens de opnames de gevraagde minuut stilte door Tom Cruise om de Duitse verzetslui te eren, verstoord door een onverlaat die een luide wind had gelaten. Cruise was daarvan zo uit zijn lood geslagen dat hij de verantwoordelijke liet opsporen en ontslaan. Ik heb zo het gevoel dat Cruise niet snel zal terugkeren naar Duitsland.

***Related Posts***
30/05/2008: Weinsteins brengen andere Valkyrie op de markt
17/11/2007: Valkyrie trailer
19/07/2007: Valkyrie met Tom Cruise over de Hitler-aanslag
22/03/2007: Aanslag op Hitler met Tom Cruise en Bryan Singer

De kritiek laait - zoals we dat al een tijdje gewoon zijn - hoog op rond de nieuwe videoclip van Marilyn Manson. In Heart Shaped Glasses stelt hij zijn jonge vlam, Evan Rachel Wood (Thirteen), voor aan het grote publiek in bloederige, roodgloeiende erotische-scènes. De consternatie komt vooral uit de conservatie/puriteinse hoek - of wat had je gedacht – die het blijkbaar niet koosjer vinden dat een oudere man met een veel te jong meisje een relatie aangaat en in een "walgelijke" videoclip hun seksleven exhibitioneren. Voor al die mensen die iets te snel oordelen is hier op deze blog wat achtergrond informatie.

Laat ik misschien beginnen met duidelijk te stellen dat ik zelf geen grote fan ben van dit nummer. Het nummer blijft te weinig hangen en de clip is nu niet om achterover te vallen. Geef mij maar die nummers waarin Marilyn uithaalt naar de media, de regering, Amerika of de Kerk. Ik loop minder warm wanneer hij zijn liefde wil verklaren, al dan niet in reactie op zijn vorige vrouw, het pin-up model Dita Von Teese. Dita scheidde van Manson nadat hij iets teveel het feestvarken had uitgehangen (al dan niet met Rachel Wood). Maar goed, na een tweede visie merk je dat in deze clip een gezonde dosis maatschappij-kritiek vervat zit. Het bevat ook de terugkerende Manson-thema's zoals bijvoorbeeld die van 'de menselijke drang naar zelfdestructie'.

Ik geef even mee dat Marilyn Manson een rasechte filmfan is. Heart Shaped Glasses is een referentie naar Lolita (1962) van Stanley Kubrick, waar een jong tienermeisje een relatie aangaat met een oudere man. Dat hij hiermee de controversie wil zoeken met zijn eigen nieuwe relatie, kan men niet ontkennen. Marilyn zoekt de controversie op. En 'vrije meningsuiting' is trouwens de ultieme test voor elke democratie. Maar dit blijft wel een rocknummer. Met andere woorden; alles wat je aanschouwt is in scène gezet en bedoelt als entertainment en zelfreflectie. Evan Rachel Wood is hierin een actrice; trouwens de duurst betaalde actrice in een videoclip ooit.

Het is best grappig wat je allemaal op forums moet lezen. Rachel Wood is dus geen tienermeisje die wordt mishandeld door een 38-jarige rocker, maar een volwassen actrice van 20 met een Lolita-brilletje. Oooooow, hoe choquerend! Dat ze in het echt ook een relatie hebben heeft verder niets van doen met deze clip.

Zet hij met deze clip mensen aan tot pedofilie? Ik denk evenmin als dat een Hannibal Lecter-film zou aansporen tot kannibalisme of een werk van Shakespeare zou aanzetten tot zelfmoord of moord. Manson maakt hier een vrije vertaling van de controversiële roman van Vladimir Nabokov en brengt een discussie opgang over onze normen en waarden.

'Lolita' van Nabokov veroorzaakte een enorm schandaal en werd bestempeld als 'pervers'. De auteur werd uitgemaakt voor pornograaf en dit leidde tot censuur van het boek, ondermeer in de States tot 1958. Inmiddels wordt het beschouwd als één van de absolute hoogtepunten van de moderne romankunst. Maar eerst moet je uitgespuwd worden, om later erkenning te krijgen. Zo ken ik nog wel een aantal kunstenaars die hetzelfde lot hebben ondergaan.

Wat betreft de clip zelf, deze werd volgens Bloody Disgusting geregisseerd door niemand minder dan James Cameron (Terminator, Titanic, Aliens) die hier de film zou gedraaid hebben in 3D. Er stond niet veel meer uitleg te lezen. De clip zelf staat niet bol van de 3D-animatie (enkel de car-crash) een steekt vrij klassiek in elkaar. Misschien werd er diepte gecreëerd d.m.v. rode filters of stereoscopisch gefilmd is met meedere camera’s. Dit is in ieder geval iets wat je niet kan beoordelen via een filmpje gedownload op lage resolutie van het net. Dit moet je zien op een tv- of filmscherm. Als iemand meer info weet over de opname-techniek, laat een commentaartje achter in de reacties.

Marilyn Manson zal trouwens binnenkort zijn langspeel-regie-debuut maken met Phantasmagoria: The Visions of Lewis Carroll (2007), een vrije vertaling van het sprookje van Alice in Wonderland van Lewis Carroll. Dit project hing al een tijdje in de lucht, maar dan met een andere regisseur en andere acteurs. Ik ben benieuwd naar deze eerste trailer. Wie Alice uiteindelijk zal spelen, is nog niet officieel bekend gemaakt. Naar alle waarschijnlijkheid wordt dit zijn nieuwe muse. Maar het productiebudget ligt wel vast; met maar liefst 42 miljoen dollar. Daar kan je al een paar doolhoven en konijnenpijpen mee maken in studio of CGI.

Update 04/08/2007: Marilyn Manson zou aangeklaagd zijn door een voormalig bandlid. Toetsenist Gregory Bier jr. claimt dat de rocker ongevraagd geld van de band uitgaf aan onder meer naziparafernalia, Afrikaanse maskers van mensenhuid, het skelet van een 4-jarig Chinees meisje en een 17eeuws skelet van een man in een rolstoel. Bier, die begin dit jaar brak met Manson, claimt dat hij meer dan veertien miljoen euro is misgelopen door het gat in de hand van zijn oud-collega. Manson zou het geld van de band beschouwen als zijn eigen geld. Ook zou hij zijn drugsverslaving bekostigen met de inkomsten, evenals de productie van zijn filmproject Phantasmagoria: the visions of Lewis Carroll, waarvan momenteel de opnamen plaatsvinden. Bier zegt miljoenen aan salaris en bonussen mis te zijn gelopen. Manson zelf noemt de beschuldigingen lachwekkend.

Gregory Bier Jr. deed zijn uitspraken in een rechtszaak tegen de shockrocker wegens contractbreuk en gederfde inkomsten. De toetsenist eist minstens twintig miljoen dollar schadevergoeding en zet grof geschut in. Volgens documenten die de toetsenist bij een rechtbank in Los Angeles indiende, zou Manson ook de verlovingsring van ruim 100.000 euro voor zijn ex Dita Von Teese van het groepsgeld hebben betaald. Daarnaast zou hij voor haar een handtas van Eva Braun, de vrouw van Adolf Hitler, hebben gekocht. Andere items uit de Tweede Wereldoorlog die Manson de afgelopen jaren aanschafte zijn onder meer enkele typemachines van de SS en tegels met een hakenkruis waarmee hij het plafond van zijn bibliotheek betegelde, zo meldt People.

Update 20/06/2009:Tijdens een interview met een Amerikaans tijdschrift is de shockrocker door het lint gegaan bij het horen van de naam van zijn ex-lief. Volgens Celebitchy begon Manson's bloed te koken toen zijn ex Evan Rachel Wood ter sprake kwam. "Een van de liedjes op mijn laatste album gaat over de breuk. 'Tot de dood ons scheidt', heeft ze ooit tegen mij gezegd. Toen ze mij in de steek liet, dacht ik: 'oké, laten we dan nu allebei maar doodgaan. Maar éen ding is zeker: ik maak jou eerst af. Ik vertrouw jou namelijk voor geen cent'."

"Mijn nummer 'I want To Kill You Like They Do in the Movies' gaat over mijn grootste fantasie. Ik zou Evans schedel dolgraag kapot willen rammen met een schedel."

Het is in ieder geval overduidelijk dat Marilyn nog steeds iets dwars zit. "Kerstmis 2008 was alles behalve gezellig. Ik had op dat moment geen contact meer met mijn familie. De muren in mijn huis zaten onder de vreemde teksten en krabbels en ik had ze volgeplakt met zakjes cocaïne. Ik kon niet goed alleen zijn. Met een scheermes heb ik mijn gezicht en handen bewerkt. En ik heb Evan soms wel 158 keer per dagen proberen te bellen."

*** Evan Rachel Wood HQ picture gallery ***

***Related Post***
15/10/2004: Marilyn Manson in Wonderland

Ik ben altijd aangetrokken geweest tot films met een historische achtergrond, en acteur Tom Cruise vind ik best wel een talentvol acteur die een groot bereik heeft qua acteerspel. Zijn privé-leven kan me anders gestolen worden. Bijgevolg kijk ik wel uit naar Valkyrie (2008) (naar de codenaam die werd gebruikt voor de operatie), de film die handelt over het complot om een aanslag te plegen op Adolf Hitler. De film zal in beeld worden gezet door niemand minder dan Bryan Singer (The Usual Suspects, Superman Returns) die al wat ervaring heeft met nazi-psychologie in de schitterende Apt Pupil (1998). Ik had hieraan reeds een post gewijd, maar de mensen van Coming Soon voegen het daar aan toe:

United Artists is targeting an August 8, 2008 release for the Bryan Singer-directed Valkyrie (vorige titel was Rubicon). In the thriller, based on actual events and written by Nathan Alexander and Christopher McQuarrie, German generals hatch a scheme to assassinate Adolph Hitler at the height of World War II.

Het verheugd me tevens om hier een pak hoopvolle cast bij elkaar te zien: Patrick Wilson (die we eerder nog zagen in het afkooksel van Desperate Housewives en Magnolia - Little Children), Bill Nighy (a.k.a. Davy Jones), Kenneth Branagh (die is gewoon Shakespeare resurrected), Carice Van Houten (Zwartboek), Stephen Fry (Wilde), Tom Wilkinson (Batman Begins) en Armin Mueller-Stahl (de enige in het lijstje met Duitse roots). Tobias Moretti was aangesproken om de rol van Adolf Hitler te vertolken, maar hij moest afzeggen omwille van conflicten met zijn planning.

Ik ben benieuwd of deze prent qua authenticiteitswaarde eerder trekken op een Mission:Impossible film of van het kaliber van Der Untergang.. Amerikaanse, Britse, Hollandse accenten in een eigenlijk zuiver Duits verhaal. Ik had eerder een Thomas Kretschmann of een Sebastian Koch verwacht als hoofdacteur, maar bon, Tom Cruise is 'executive producer' (samen met Paula Wagner) dus heeft hij zich meteen ook de hoofdrol aangemeten van Col. Claus von Stauffenberg. Hopelijk laat hij Bryan Singer zijn ding doen...want ja, ik denk dat het vooral een Tom Cruise films zal worden en geen Bryan Singer film.

Update18/08/2007: Op de Duitse set van Valkyrie is een ongeluk gebeurd met een Duitse legertruck. De truck vol figuranten reed door een bocht toen de zijkant van de truck los sprong en elf man uit de vrachtwagen viel. Eén man raakte ernstig gewond, de andere tien werden in het ziekenhuis behandeld, maar konden al vrij snel weer gaan. Volgens de Duitse politie zijn er geen beroemdheden gewond geraakt bij het ongeluk. De Wehrmacht truck die tijdens de opname werd gebruikt wordt op dit moment door de politie onderzocht.

Er is veel kritiek op Valkyrie in Duitsland. Het is vooral gericht op Tom Cruise, omdat men het niet erg oké vinden dat iemand die zijn ziel aan Scientology heeft verkocht een Duitse held als kolonel Claus von Stauffenberg speelt, die in 1944 een aanslag op Adolf Hitler beraamde. Om die reden werd de filmcrew o.a. de toegang tot het stafkwartier van Von Stauffenberg ontzegt, Bendler Block (nu een gedenkteken voor het Duitse verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, waar Von Stauffenberg later ook werd geëxecuteerd.

***Related Posts***
30/05/2008: Weinsteins brengen andere Valkyrie op de markt
17/11/2007: Valkyrie trailer
10/10/2007: Wederom pech voor Tom Cruise en zijn Valkyrie
22/03/2007: Kritiek op de nieuwe Tom Cruise film over Adolf Hitler

Tom Cruise zal een hoofdrol gaan vertolken in een nieuwe thriller van Bryan Singer over de aanslag op Adolf Hitler tijdens de Tweede Wereldoorlog. Singer zal samen met Christopher McQuarrie verantwoordelijk zijn voor de productie. Het wordt de eerste keer sinds The Usual Suspects (1995) dat de twee een team vormen. Yahoo komt met het volgende nieuws:

Tom Cruise is set to star in an untitled thriller based on an attempt to assassinate Adolf Hitler at the height of World War II. Cruise had not intended to star in the project, which was acquired last week by his United Artists banner. However, during subsequent meetings, the project's director,

Bryan Singer, became intrigued by the notion of Cruise as a central figure in the story and offered him the role. Cruise signed on Tuesday.

Cruise en zijn productie-partner Paula Wagner hebben er niet lang over getwijfeld of zij met dit project in zee zouden gaan. Zowel het voortreffelijke script als het feit dat Singer de regie op zich gaat nemen, maakten het voor de 44-jarige filmster een zeer aantrekkelijk geheel.

De productie zal deze zomer van start gaan. Na zijn breuk met filmmaatschappij Paramount, wordt dit het tweede project voor Cruise met United Artists. Het door Robert Redford geregisseerde drama Lions for Lambs (2007) is de eerste en zal op 9 november in Amerika uitkomen. Naast Cruise zullen ook Meryl Streep en Robert Redford zelf een rol spelen in dit drama.

Update 26/03/2007: Er is al een controverse over het nieuwste filmproject. Cruise zou de Duitse officier Claus Schenk Graf Von Stauffenberg spelen, die de een aanslag op Adolf Hitler had gepleegd. De nabestaanden van de verzetsstrijder zijn niet opgezet met dit nieuws. Zij stellen zich ernstige vragen bij het Scientology-geloof van de Hollywoodacteur en vrezen dat Cruise de nieuwe film Valkyrie zal aanwenden als propagandamiddel voor zijn controversiële geloof.

Graaf Caspar Schenk Von Stauffenberg, de kleinzoon van Claus, vertelt dat "hij niets heeft tegen Tom Cruise" en gelooft "dat de acteur zijn werk strikt gescheiden kan houden van zijn geloofsovertuigingen".

"Ikzelf en andere familieleden maken ons echter zorgen dat de film zal gefinancierd worden door de sekte en dat Scientology via deze weg propaganda zal voeren. De familie Stauffenberg heeft spijtig genoeg geen inspraak hierin. Mijn grootvader is een historisch figuur", aldus de kleinzoon.

***Related Posts***
30/05/2008: Weinsteins brengen andere Valkyrie op de markt
17/11/2007: Valkyrie trailer
10/10/2007: Wederom pech voor Tom Cruise en zijn Valkyrie
22/03/2007: Rubicon met Tom Cruise over de Hitler-aanslag

Brett Ratner zal zich wagen aan een nieuwe thriller, na zijn avontuur met Hannibal Lecter in Red Dragon (2002). De regisseur die voorheen een imago-probleem had bij de critici met zijn Rush Hour films, maar die aan de box-office kon overtuigen met X-Men: The Last Stand (2006), is van plan een remake te maken van The Boys from Brazil (1978) van Franklin J. Schaffner (Papillion, Patton, Planet of the Apes) naar het boek van Ira Levin (Rosemary’s Baby, A Kiss Before Dying).

In deze film zagen we de student en amateur nazi-jager Barry Kohler (gespeeld door Steve Guttenberg) die in Paraguay in de jaren 70 op het spoor komt van een groep nazi's. Deze groep, onder leiding van ex-kamparts Josef Mengele (Gregory Peck), moet de omstandigheden hercreëren om een nieuwe Adolf Hitler aan de macht te krijgen en zo de basis te leggen van een Vierde Rijk. Mengele heeft daartoe klonen van Hitler ondergebracht bij gezinnen die qua samenstelling lijken op het gezin waarin Hitler was opgegroeid, en de taak van de groep is er voor te zorgen dat de 'vaders' van de kloon-Hitlers op dezelfde leeftijd om het leven komen als Hitler's vader. Kohler zoekt contact met Ezra Lieberman (Laurence Olivier) om er voor te zorgen dat de groep op tijd wordt ontmanteld alvorens dit experiment gevaarlijk uit de hand loopt.

Het idee is uiteraard krankzinnig, want er zal wel meer nodig zijn dan een zelfde opvoeding en een vader die sterft om van iemand een Hitler te maken. Zo is er de politieke en sociale context, de mensen die Hitler heeft leren kennen, de vele tegenslagen en frustraties die hij heeft gehad,…

Maar los van dit kan het wel een spannende thriller worden mits een bijzondere bewerking voor het hedendaagse publiek. Zolang de jonge klonen allemaal geen klein snorretje dragen ga ik al opgelucht adem halen. :)

"De originele film had zijn tekortkomingen, maar het concept blijft briljant. Tegenwoordig hoeven we het begrip klonen niet meer uit te leggen en dat scheelt een hoop", aldus Ratner.

Wie de rollen van Mengele en Lieberman moeten gaan invullen is nog niet bekend. Ratner is momenteel nog druk in de weer met Jackie Chan en Chris Tucker voor Rush Hour 3 (2007).

***Related Posts***
10/07/2006: Rush Hour 3 posts
30/05/2006: X-Men 3 posts
21/03/2006: Brett Ratner interesse in Wolverine spin-off

Zestig jaar na de bevrijding is deze film zeker een document die mag en zelfs moet gezien worden. De film is geen meesterwerk, maar is wel de eerste Duitse film waar een acteur Hitler vertolkt. Daarnaast is het ook de eerste keer dat de dictator wordt afgebeeld als een complex persoon. Verzwakt de film op die manier dan niet de holocaust en de nazi-terreur? Ik denk van niet, integendeel. Het is trouwens een manier voor het Duitse volk om hun oorlogsverleden te verwerken.
Quotering: ***
Titel: Der Untergang
Regisseur: Olivier Hirschbiegel
Acteurs: Bruno Ganz, Alexandra Maria Lara, Ulrich Mattes, Juliane Köhler
Genre: Drama
Duur: 150 min
Land: Duitsland
Site: http://www.downfallthefilm.com
Extra: trailer
Release in België: 12 januari 2005

De film gebaseerd op het werk van GW Pabst's Der letzte Act, speelt zich af in Berlijn, april 1945. Het land staat op het punt in elkaar te storten. In de straten van de hoofdstad breken hevige gevechten uit, terwijl de bommen onophoudelijk op de nog resterende gebouwen inslaan. Hitler heeft zich, met zijn generalen en vertrouwelingen, verschanst in de Führer’s Bunker onder de Rijkskanselarij. Onder hen is ook Traudl Junge (gespeeld door Alexandra Maria Lara), Hitler’s prive secretaresse, die bij hem wil blijven tot het bittere einde. Terwijl de situatie buiten escaleert – het Rode Leger rukt immers fors op en in de door bombardementen getekende stad spelen zich wanhopige taferelen af – ondergaat Hitler de ineenstorting van zijn Derde Rijk achter de dikke muren van zijn bunker. En hoewel Berlijn op het punt van vallen staat weigert de Führer de stad te verlaten. Hij wil, zoals zijn architect Speer het wist te vertellen, "op het podium staan als het doek voor de laatste keer valt." Maar Hitler staat niet op het podium. Terwijl de gevolgen van zijn halsstarrig en hopeloos verzet het Duitse volk treft, werkt de Führer aan zijn eigen aftocht. Slechts enkele uren voor hun gemeenschappelijke zelfmoord trouwt hij met Eva Braun. In plaats van een laatste overwinning komt er een laatste nederlaag, maar ook die moet tot in de puntjes verzorgd worden. Nadat Hitler en Eva Braun de hand aan zichzelf hebben geslagen worden ze verbrand zodat hun lichamen niet in handen van de vijand vallen. Vele van zijn getrouwen kiezen eveneens voor zelfmoord. In de wandelgangen van de bunker is zelfmoord en hoe je pijnloos de kan sterven, de topic bij uitstek. Goebbels en de overgebleven generalen weigeren zich onvoorwaardelijk over te geven aan de Russen. Als de situatie nog hopelozer wordt besluit Magda Goebbels haar zes kinderen te vergiftigen voordat zij zelf met haar man zelfmoord pleegt. Kort daarna weten Traudl Junge en enige anderen op het laatste moment te ontsnappen uit de bunker...

Dat Hitler geen gestoord marsmannetje is, met demonische instincten en een vraatzuchtige bloeddorstigheid, is met deze film wel duidelijk. Je zou in het begin van de film zelf sympathie kunnen hebben met hem, op de manier hoe hij omgaat met zijn secretaresse. En dit is uiteraard de oorsprong van alle controverse rond de verfilming. Zal de bunker van Hitler nu ook een toeristische trekpleister worden, of nog erger, een eindpunt van een pelgrimagetocht? Als er een context is, zie ik niet meteen waar zich een probleem kan stellen. Tijdens mijn jeugd zijn we met de klas naar de kampen van Auschwitz en Birkenau geweest. Ook al heb je zelf de oorlog niet meegemaakt, het is en blijft een verontrustende en ontnuchterende realiteit. En gezien de oorlogen die nog steeds actualiteit zijn, de onverschilligheid en de rassenhaat die af en toe opflakkert, hebben we blijkbaar nood om die geschiedenis steeds opnieuw voor de geest te halen om nooit meer te vergeten.

Terwijl op de Amerikaanse schoolbanken de geschiedenislessen over de Vietnam-oorlog en de A-bommen op Hirosjima en Nagasaki, zich beperken tot de feiten kort te vernoemen (het was een ver van hun bed show), heeft Duitsland jarenlang geleefd met dat loodzware en pikzwarte verleden. Bijgevolg raakt deze film een heel gevoelige snaar. Begrijpelijk voor mensen die niet meteen een positieve relatie hebben met hun historie. Maar de film werpt geen smaad op het Duitse volk. Der Untergang neemt afstand van de karikaturen en vertelt een verhaal over misleiding, beïnvloeding, verraad en krankzinnigheid via de ervaringen van een jonge Duitse secretaresse. Een vrouw die de dictator ziet als iemand met een zachtmoedige kant, maar ook een meedogenloze, kille, machtszuchtige en brutale kant. Natuurlijk speelt de film op de emoties van de personages, maar op het einde van de rit kan niemand sympathie ondervinden voor deze man en zijn ideeën, zelfs al worden we afgeschermd van de directe gevolgen van zijn beslissingen. We blijven in een hermetisch afgesloten, claustrofobische bunker van pure waanzin, en dit maakt alles een stuk markanter.

Net zoals met die eindeloze discussies over The Passion of Christ of Alexander, moet men steeds in het achterhoofd houden dat ook deze film een fictiefilm is, hoe historisch correct de informatie ook moge zijn. Niemand weet precies wat er zich exact heeft voltrokken in de bunker. De meeste getuigen hebben hun eigen leven ontnomen voor men hen kon interpelleren. Maar in tegenstelling tot een Mel Gibson of een Oliver Stone probeert de regisseur diezelfde claustrofobische waanzin die hij in Das Experiment heeft uitgewerkt, over te brengen naar een historische context. Toch heeft de film geen verantwoording te bieden. Het blijft een interpretatie over Hitler en zijn officiers en omstanders, maar misschien ook wel een heel aannemelijke interpretatie. En die realistische sfeer in de film zorgt voor een grote dramatische slagkracht. De kleine details in de film, de zelfmoordpillen, de drinkkamer, de groteske feestjes tijdens de bombardementen, de Parkinson-aandoening van Hitler, samen met de natuurlijke camerastandpunten van de getuigen, versterken de authenticiteit. En dit is uiteraard iets wat geen enkel boek of documentaire kan overbrengen. We zijn getuige van het gebeuren. Ik zou geen betere manier kunnen bedenken om het verhaal van de laatste dagen van Hitler te verfilmen.

Een paar keer ontsnappen we uit de macabere graftombe en komen we terecht in een bovengrondse hel, waar de waanzin van het nazisme, met bloed en vernieling wordt betaald. De apocalyptische taferelen staan in schril contrast met het absurde leven in de bunker.

De film kan genieten van een buitengewone, voor ons onbekende cast. En juist die nieuwe gezichten maken alles veel sterker. Juliane Köhler speelt een levendige Eva Braun. Ulrich Matthes en Corinna Harfouch zijn briljant in hun vertolking van Joseph and Magda Goebbels. Vooral de scène waarin Magda de kinderen in de bunker een zachte dood wil geven is schokkend. Maar uiteraard is ook de vertolking van Hitler door Bruno Ganz ontnuchterend en geniaal. De manier hoe zijn onvoorspelbare gemoedstoestand kan wisselen van behulpzaam, tot spuwende witte woede is beangstigend. Zijn waanzinnig optimisme en zijn pathetische onmacht ten opzichte van het tanende vertrouwen van zijn generaals, speelt hij op een voorbeeldige manier. Hij houdt vol in de verbittering en trekt zich niets aan van het lijden van het Duitse volk en wil zijn strijd tegen de joden en de droom van zijn Derde Rijk verder zetten. Ook de stem is tot in de perfectie nagebootst. Het is verreweg de beste vertolking van de dictator die ik ooit heb gezien.

Verkrijgen we nu met deze film een beter inzicht in de figuur van Hitler? Daar kan over gediscussieerd worden. Hoe briljant de film ook moge zijn, ik denk niet dat je meer over het personage te weten kan komen op de laatste momenten van zijn leven. En zelfs al kon de film meer licht werpen op de oorsprong van die haat, zou dit ons een stuk verder hebben gebracht in het begrijpen van de nazi-terreur? Het feit is dat Hitler in Der Untergang met een koppige zelfzekerheid geloofd in de plannen voor zijn Derde Rijk, maar ook begint te twijfelen aan zichzelf wanneer zijn beste officieren het laten afweten. En dit toont de menselijke dwaling en doorlicht de waanzin van zijn plannen. In een schitterende scène zien we hoe Hitler emotioneel aftakelt wanneer een van zijn trouwe gezanten, Albert Speer – de architect van het Derde Rijk (beeldig vertolkt door Heino Ferch) de dictator wil verlaten en hem komt bekennen dat hij vele van zijn orders nooit heeft opgevolgd. Dergelijke scènes doorprikken de mythe en voor een stuk ook het enigma rond de figuur.